Akne səbəbləri və müalicə üsulları

Akne nədir?

Akne dəridəki piy vəzilərinin tük follikulları ilə əlaqəli olduğu nahiyələrdə yaranan iltihabi dəri vəziyyətidir.

Normal halda piy vəziləri dərinin qurumasının qarşısını almağa kömək edən sebum adlı yağlı maddə ifraz edir. Dəri hüceyrələri də müntəzəm olaraq yenilənir.

Akne zamanı artıq sebum və ölü dəri hüceyrələri follikulun daxilində toplanaraq məsaməni bağlaya bilər.

Məsamə bağlı qalarsa ağ nöqtə, səthə açıq olarsa isə qara nöqtə əmələ gələ bilər. Qara nöqtənin rənginin tünd olması çirkdən deyil, məsamənin daxilindəki maddələrin hava ilə təmasından sonra oksidləşməsindən qaynaqlanır.

Tıxanmış follikulda bakterial aktivlik və iltihab artdıqda qızarmış sızanaqlar, irinli pustullar, düyünlər və daha dərin akne elementləri yarana bilər.

Akne yoluxucu deyil və bir insandan digərinə keçmir.

Akne ən çox harada yaranır?

Akne bədənin piy vəzilərinin daha sıx yerləşdiyi nahiyələrində meydana çıxır.

Ən çox:

aknedən təsirlənir.

Üzdə yaranan akne daha çox nəzərə çarpsa da, kürək və sinədə olan akne də xüsusilə orta və ağır formalarda geniş yayıla bilər.

Dərin və ağrılı akne yalnız estetik görünüş problemi deyil. Belə səpkilərdə sonradan qalıcı çapıq yaranması riski daha yüksək ola bilər.

Aknenin əsas səbəbləri nələrdir?

Aknenin yaranmasını bir səbəblə izah etmək mümkün deyil.

Əsas mexanizmlər dörd istiqamətdə birləşir:

Piy ifrazının artması: piy vəzilərinin həddindən artıq sebum istehsal etməsi məsamələrin tutulmasını asanlaşdıra bilər.

Ölü dəri hüceyrələrinin toplanması: hüceyrələr follikul daxilində sebumla qarışaraq tıxac yarada bilər.

Bakterial aktivlik: Cutibacterium acnes normal olaraq dəridə mövcud olsa da, tıxanmış follikul daxilində çoxalması iltihab prosesinə təsir göstərə bilər.

İltihab: immun sisteminin reaksiyası nəticəsində qızartı, şişkinlik, ağrı və irinli səpkilər meydana çıxa bilər.

Bu mexanizmlərə əlavə olaraq hormonlar, genetika, bəzi dərmanlar və dəriyə qulluq məhsulları aknenin yaranmasına və ağırlaşmasına təsir edə bilər.

Hormonal dəyişikliklər akne yarada bilərmi?

Bəli. Hormonlar aknenin yaranmasında ən mühüm faktorlardan biridir.

Xüsusilə androgen adlanan hormonların səviyyəsi yeniyetməlik dövründə artır. Androgenlər piy vəzilərinin böyüməsinə və daha çox sebum istehsal etməsinə səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən akne çox vaxt yetkinlik dövründə başlayır.

Hormonal dəyişikliklər yetkin qadınlarda da aknenin yaranmasına və ya artmasına səbəb ola bilər.

Akne:

daha nəzərəçarpan ola bilər.

Xüsusilə çənə və çənə xətti boyunca təkrarlanan akne bəzi qadınlarda hormonal faktorlarla əlaqəli ola bilər. Lakin yalnız səpkilərin yerləşdiyi nahiyəyə əsasən hormonal problem diaqnozu qoymaq olmaz.

Polikistik yumurtalıq sindromu akne yarada bilərmi?

Bəzi qadınlarda davamlı akne hormonal pozğunluqların, o cümlədən polikistik yumurtalıq sindromunun əlamətlərindən biri ola bilər.

Akne ilə yanaşı:

kimi əlamətlər varsa, əlavə tibbi qiymətləndirmə tələb oluna bilər.

Lakin aknesi olan hər qadında hormonal analizlərin aparılması zəruri deyil.

Həkim klinik göstəriş müəyyən etdikdə laborator və digər diaqnostik müayinələr istəyə bilər. Vəfa Clinic-də müvafiq göstəriş olduqda USM və laborator analizlər vasitəsilə əlavə qiymətləndirmə aparıla bilər.

Genetika aknenin yaranmasına təsir edirmi?

Bəli. Akneyə genetik meyillilik mövcuddur.

Valideynlərdə və yaxın qohumlarda xüsusilə ağır akne tarixçəsinin olması həmin problemin digər ailə üzvlərində də yaranma ehtimalını artıra bilər.

Genetik xüsusiyyətlər:

təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən eyni dəriyə qulluq qaydalarına malik iki insandan birində ciddi akne yarandığı halda digərində heç bir problem olmaya bilər.

Stress akne yaradırmı?

Stress aknenin əsas səbəbi hesab edilmir, lakin artıq mövcud olan akneni ağırlaşdıra bilər.

Stress zamanı orqanizmdə müxtəlif hormonal dəyişikliklər baş verir. Bu dəyişikliklər piy vəzilərinin fəaliyyətinə və iltihabi proseslərə təsir göstərə bilər.

Buna görə yüksək stress dövründə bəzi insanlarda səpkilərin sayının və iltihabın artması müşahidə oluna bilər.

Stressin azaldılması ümumi sağlamlıq baxımından faydalıdır, lakin yalnız stressi azaltmaqla orta və ağır aknenin müalicə olunacağını gözləmək düzgün deyil.

Düzgün olmayan kosmetik vasitələr akne yarada bilərmi?

Dəri və saç üçün istifadə edilən bəzi məhsullar məsamələri tıxayaraq akne yaranmasını və ya mövcud aknenin ağırlaşmasını asanlaşdıra bilər.

Akneyə meyilli dəridə kosmetik vasitə seçərkən üzərində:

kimi qeydlərin olduğu məhsullara üstünlük vermək məqsədəuyğundur.

Yağlı saç məhsullarının alın və saç xətti ilə təması da bəzi insanlarda həmin nahiyələrdə səpkiləri artıra bilər.

Bununla belə, bütün kosmetik vasitələrin akne yaratdığını söyləmək doğru deyil.

Akne dərinin çirkli olmasına görə yaranırmı?

Xeyr. Aknenin əsas səbəbi çirkli dəri və ya şəxsi gigiyenanın zəif olması deyil.

Akneni yaradan proseslərin böyük hissəsi dərinin səthində deyil, follikulun daxilində baş verir.

Üzü çox tez-tez yumaq, sərt skrablardan istifadə etmək və dərini güclü şəkildə sürtmək akneni daha tez sağaltmır.

Əksinə, dərinin baryerinin zədələnməsi qıcıqlanmanı və iltihabı artıra bilər.

Akneyə meyilli dərini adətən yumşaq təmizləyici vasitə ilə gündə iki dəfə və güclü tərləmədən sonra təmizləmək kifayətdir.

Qidalanma akneyə təsir edirmi?

Qidalanma ilə akne arasında əlaqə uzun müddətdir araşdırılır.

Bəzi tədqiqatlarda yüksək qlisemik indeksli qidaların müəyyən insanlarda akneni ağırlaşdıra biləcəyi göstərilib. Bununla belə, bütün insanlar üçün konkret “akne pəhrizi” müəyyən edilməyib.

Şokolad, süd, yağlı yeməklər və digər qidaların bütün akne hallarının səbəbi olduğunu söyləmək düzgün deyil.

Əgər müəyyən qidanı qəbul etdikdən sonra səpkilərin davamlı şəkildə artdığı müşahidə edilirsə, həmin əlaqəni dermatoloqla müzakirə etmək olar.

Aknenin tibbi müalicəsini yalnız pəhrizlə əvəz etmək xüsusilə orta və ağır akne zamanı tövsiyə edilmir.

Aknenin hansı növləri var?

Akne yalnız “sızanaq” şəklində olmur. Müxtəlif akne elementləri mövcuddur və bir insanda bir neçə növ eyni vaxtda görünə bilər.

Ağ nöqtələr – qapalı komedonlar

Məsamənin tıxanması və səthə açılmaması nəticəsində yaranır. Dərinin üzərində kiçik ağ və ya dəri rəngli qabarcıq kimi görünə bilər.

Qara nöqtələr – açıq komedonlar

Tıxanmış follikulun səthə açılması nəticəsində yaranır. Qara rəng çirk deyil, tıxacın hava ilə təması nəticəsində meydana gələn rəng dəyişikliyidir.

Papullar

İltihablaşmış, adətən qırmızı və toxunduqda həssas ola bilən kiçik qabarcıqlardır.

Pustullar

İltihablı və içərisində irin olan sızanaqlardır. Çox vaxt qırmızı bazanın üzərində ağ və ya sarı başlıq görünür.

Nodullar

Dərinin daha dərin qatlarında yaranan iri, sərt və ağrılı akne elementləridir.

Kistik və ağır nodulyar akne

Dərinin dərin qatlarında yaranan böyük, ağrılı və iltihablı səpkilərlə xarakterizə olunur. Belə akne növlərində çapıq riski daha yüksək olduğundan dermatoloq tərəfindən qiymətləndirmə xüsusilə vacibdir.

Akne müalicəsinin məqsədi nədir?

Akne müalicəsinin əsas məqsədi yalnız hazırda görünən sızanağı qurutmaq deyil.

Müalicə eyni zamanda:

yönəlir.

Bu səbəbdən yalnız fərdi sızanaqların üzərinə məhsul çəkmək əvəzinə bir çox müalicə vasitəsi bütün akneyə meyilli nahiyəyə tətbiq olunur.

Müalicə seçimi aknenin yüngül, orta və ya ağır olmasına əsasən dəyişir.

Yüngül akne necə müalicə olunur?

Qara və ağ nöqtələrin üstünlük təşkil etdiyi yüngül akne zamanı ilk növbədə yerli, yəni dəriyə çəkilən vasitələr istifadə edilə bilər.

Müasir dermatoloji tövsiyələrdə əsas aktiv maddələr arasında:

yer alır.

Benzoyl peroksid akne ilə əlaqəli bakterial aktivliyin və iltihabın azalmasına kömək edir.

Retinoidlər follikul daxilində hüceyrələrin toplanmasının qarşısını almağa və məsamələrin açıq qalmasına kömək edə bilər.

Azelaik turşu həm məsamələrin tıxanmasına, həm iltihaba, həm də aknedən sonra qalan tünd ləkələrə təsir göstərə bilər.

Dərinin vəziyyətinə uyğun aktiv maddənin və konsentrasiyanın seçilməsi vacibdir.

Benzoyl peroksid akne üçün necə istifadə olunur?

Benzoyl peroksid aknenin müalicəsində uzun müddətdir istifadə olunan və müasir dermatoloji qaydalarda güclü tövsiyə alan aktiv maddələrdən biridir.

O, əsasən bakterial yükü və iltihabı azaltmağa kömək edir.

Benzoyl peroksid:

yarada bilər.

Həmçinin parça və saç rəngini aça bilər.

Preparatın konsentrasiyası və istifadə tezliyi dərinin həssaslığına görə seçilməlidir. Daha yüksək faiz həmişə daha yaxşı nəticə demək deyil.

Retinoidlər akne müalicəsində necə təsir edir?

Topikal retinoidlər akne müalicəsinin əsas preparat qruplarından biridir.

Bu qrupa adapalen, tretinoin, tazaroten və trifaroten kimi aktiv maddələr daxildir.

Retinoidlər:

kömək edə bilər.

Müalicənin başlanğıcında quruluq, qabıqlanma və qıcıqlanma yarana bilər. Buna görə bəzi pasiyentlərdə istifadə tezliyi tədricən artırılır.

Retinoidlərin hamı üçün uyğun olmadığı da nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə hamiləlik zamanı topikal retinoidlərin istifadəsindən çəkinmək tövsiyə olunur.

Azelaik turşu akne üçün faydalıdırmı?

Azelaik turşu komedonal və iltihablı aknenin müalicəsində istifadə edilə bilən aktiv maddələrdən biridir.

O:

kömək edə bilər.

Azelaik turşunun əlavə üstünlüklərindən biri akne sağaldıqdan sonra qalan postinflamatuar hiperpigmentasiya, yəni tünd ləkələrin görünüşünü azaltmağa kömək etməsidir.

Daha həssas dərisi olan insanlarda belə istifadə olunan məhsulun konsentrasiyası və tətbiq tezliyi fərdi şəkildə seçilməlidir.

Orta və ağır akne necə müalicə olunur?

Orta və ağır akne zamanı yalnız bir yerli vasitə kifayət etməyə bilər.

Belə hallarda dermatoloq müxtəlif preparatları kombinə edə bilər.

Məsələn, müasir klinik qaydalarda orta və ağır akne zamanı topikal retinoid və benzoyl peroksid kombinasiyasına müəyyən oral antibiotiklərin əlavə edilməsi mümkün yanaşmalardan biri kimi göstərilir.

Müalicə adətən dərhal nəticə vermir.

İlk nəzərəçarpan dəyişikliklər üçün bir neçə həftə lazım ola bilər və akne müalicəsi çox vaxt təxminən 12 həftəlik ilkin kurs şəklində qiymətləndirilir.

Vəfa Clinic-də akne və digər dəri xəstəliklərinin qiymətləndirilməsi üçün Dermatologiya istiqaməti üzrə mütəxəssis konsultasiyasına müraciət etmək mümkündür.

Antibiotiklər akne müalicəsində istifadə olunurmu?

Bəli, müəyyən orta və ağır iltihablı akne hallarında antibiotiklər istifadə edilə bilər.

Lakin antibiotiklərin istifadəsində antimikrob rezistentlik nəzərə alınmalıdır.

Müasir dermatoloji qaydalara əsasən oral antibiotiklər mümkün qədər məhdud müddətdə istifadə edilməlidir.

Həm yerli, həm də oral antibiotiklərin benzoyl peroksidlə birlikdə istifadə edilməsi antibiotik müqavimətinin yaranma riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Antibiotikin təkbaşına və uzunmüddətli şəkildə istifadəsi düzgün yanaşma hesab edilmir.

Hansı antibiotikin, hansı müddətdə və hansı kombinasiya ilə istifadə ediləcəyinə dermatoloq qərar verməlidir.

Hormonal akne necə müalicə olunur?

Seçilmiş qadın pasiyentlərdə hormonal terapiya akne müalicəsinin bir hissəsi ola bilər.

Dermatoloq uyğun pasiyentlərdə:

kimi hormonal yanaşmaları nəzərdən keçirə bilər.

Bu preparatlar xüsusilə hormonal faktorların rol oynadığı bəzi yetkin qadınlarda faydalı ola bilər.

Lakin hormonal preparatlar hər qadın üçün uyğun deyil və onların əks göstərişləri mövcuddur.

Buna görə yalnız çənə nahiyəsində sızanaq olmasına əsaslanaraq hormonal preparatların özbaşına istifadəsinə başlamaq olmaz.

İzotretinoin nə vaxt istifadə olunur?

İzotretinoin ağır və standart müalicələrə cavab verməyən akne üçün istifadə edilən sistemik retinoiddir.

American Academy of Dermatology ağır akne və standart topikal və ya oral müalicəyə cavab verməyən hallarda izotretinoini tövsiyə edir.

İzotretinoin xüsusilə:

hallarında nəzərdən keçirilə bilər.

Lakin izotretinoin ciddi tibbi nəzarət tələb edən preparatdır.

Preparat hamiləlik zamanı ciddi döl qüsurları yarada bildiyinə görə hamiləlikdə istifadə edilə bilməz. Reproduktiv yaşda olan qadınlarda müalicədən əvvəl və müalicə zamanı xüsusi təhlükəsizlik tədbirləri tələb olunur.

Preparatı internet məsləhəti və ya başqa şəxsin təcrübəsi əsasında özbaşına qəbul etmək olmaz.

Hamiləlik zamanı akne necə müalicə edilir?

Hamiləlik zamanı hormonal dəyişikliklər bəzi qadınlarda aknenin yaranmasına və ya ağırlaşmasına səbəb ola bilər.

Lakin hamiləlik zamanı bütün akne preparatları təhlükəsiz deyil.

American College of Obstetricians and Gynecologists hamiləlik zamanı ehtiyac olduqda benzoyl peroksid, azelaik turşu və müəyyən topikal salisilik və qlikolik turşu məhsullarının istifadə oluna biləcəyini bildirir.

Bununla yanaşı:

hamiləlik zamanı istifadə edilməməli və ya onlardan çəkinilməlidir.

Hamilə və ya hamiləlik planlaşdıran qadın akne müalicəsinə başlamazdan əvvəl dermatoloqa və ginekoloqa istifadə etdiyi bütün preparatlar barədə məlumat verməlidir.

Akne üçün lazer, pilinq və digər kosmetoloji prosedurlar effektivdirmi?

Akne üçün kimyəvi pilinq, lazer, işıq texnologiyaları və digər estetik prosedurlar geniş istifadə olunur.

Lakin aktiv aknenin əsas müalicəsində bütün bu prosedurların sübut səviyyəsi dərman müalicələri ilə eyni deyil.

American Academy of Dermatology-nin yenilənmiş akne qaydalarında kimyəvi pilinq, lazer və işıq əsaslı cihazlar və mikroneedling kimi prosedurların aktiv akne üçün geniş tövsiyə verilməsinə kifayət edəcək səviyyədə sübutun olmadığı qeyd olunur.

Bu, həmin prosedurların heç vaxt istifadə edilməməsi demək deyil.

Müəyyən pasiyentlərdə onlar yardımçı yanaşma kimi nəzərdən keçirilə bilər. Ancaq aktiv və xüsusilə orta-ağır aknenin dermatoloji müalicəsini yalnız kosmetoloji prosedurlarla əvəz etmək düzgün deyil.

Akne sıxmaq olarmı?

Sızanaqları sıxmaq məsləhət görülmür.

Sızanağı sıxdıqda follikul daxilindəki iltihab daha dərin toxumalara yayıla bilər.

Nəticədə:

bilər.

Xüsusilə dərin və ağrılı nodul və kistləri ev şəraitində sıxmaqdan çəkinmək lazımdır.

Akne izlərinin qarşısını necə almaq olar?

Akne izlərinin qarşısını almağın ən vacib yollarından biri aktiv akneni vaxtında nəzarət altına almaqdır.

Dərin, ağrılı və uzunmüddətli iltihablı səpkilərdə çapıq riski daha yüksəkdir.

Riskin azaldılması üçün:

vacibdir.

Akne nəticəsində qalan qırmızı və ya qəhvəyi ləkələr həmişə həqiqi çapıq deyil. Postinflamatuar rəng dəyişiklikləri zamanla azala bilər.

Çökük və ya qalxmış qalıcı akne çapıqları isə aktiv akne nəzarət altına alındıqdan sonra ayrıca qiymətləndirilə bilər.

Akneyə meyilli dəriyə necə qulluq edilməlidir?

Akne müalicəsinin effektiv olması üçün gündəlik dəriyə qulluq da düzgün qurulmalıdır.

Üzü gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici vasitə ilə yumaq adətən kifayətdir.

Akneyə meyilli dəri üçün:

istifadə etmək məqsədəuyğundur.

Dərini spirtlə tez-tez silmək, sərt skrablardan istifadə etmək və eyni vaxtda çoxsaylı aktiv maddələri birləşdirmək qıcıqlanmanı artıra bilər.

Akne preparatları dərini quruda bildiyindən uyğun nəmləndirici müalicəyə davam etməyi asanlaşdıra bilər.

Akne müalicəsi nə qədər müddət çəkir?

Akne müalicəsindən bir neçə gün ərzində tam nəticə gözləmək düzgün deyil.

Bir çox topikal preparatın təsirinin nəzərə çarpması üçün təxminən 6–8 həftə lazım ola bilər.

NICE aknenin ilkin müalicəsini çox vaxt 12 həftəlik kurs üzrə qiymətləndirməyi tövsiyə edir.

12 həftədən sonra:

yenidən qiymətləndirilə bilər.

Akne yaxşılaşdıqdan sonra hər pasiyentin uzunmüddətli saxlayıcı müalicəyə ehtiyacı olmur. Lakin tez-tez təkrarlanan akne zamanı dermatoloq uyğun maintenance terapiyası planlaşdıra bilər.

Akne üçün nə vaxt dermatoloqa müraciət edilməlidir?

Yüngül və az sayda səpkilər bəzi insanlarda uyğun dəriyə qulluq və reseptsiz vasitələrlə nəzarət altına alına bilər.

Lakin aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsini gecikdirməmək məqsədəuyğundur:

Dərin nodul və kistlərin vaxtında müalicəsi xüsusilə qalıcı çapıq riskini azaltmaq baxımından vacibdir.

Vəfa Dermatoloji və Estetik Klinikasının Dermatologiya xidmətləri çərçivəsində akne və digər dəri problemlərinin qiymətləndirilməsi üçün mütəxəssis konsultasiyasına müraciət etmək mümkündür.

Akne müalicəsində ən çox edilən səhvlər

Akne uzunmüddətli problem olduğuna görə nəticəni tez əldə etmək istəyən insanlar bəzən müalicəyə mane olan səhvlərə yol verirlər.

Ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri hər həftə yeni məhsul sınamaqdır. Halbuki bir çox akne müalicəsinin effektivliyini görmək üçün həftələr tələb olunur.

Digər yanlış yanaşmalar:

Akne müalicəsi fərdiləşdirilməlidir. Bir insanda effektiv olan preparat başqa insanda uyğun olmaya bilər.

Akne tamamilə sağala bilərmi?

Akneni bir çox insanda effektiv şəkildə nəzarət altına almaq mümkündür.

Müalicənin nəticəsi aknenin növündən, ağırlığından, hormonal və genetik faktorlardan, müalicəyə davamlılıqdan və istifadə edilən preparatlardan asılıdır.

Bəzi insanlarda yeniyetməlikdən sonra akne tədricən azalır. Digərlərində isə 20, 30 və hətta daha sonrakı yaşlarda davam edə bilər.

Məqsəd yalnız mövcud sızanaqları azaltmaq deyil, yeni səpkilərin yaranmasını nəzarətə almaq və qalıcı iz riskini minimuma endirməkdir.

Xüsusilə uzun müddət davam edən, ağrılı və iz buraxan aknedə özbaşına müalicə əvəzinə dermatoloji qiymətləndirmə daha məqsədəuyğundur.

Vəfa Clinic-də akne ilə bağlı dermatoloji yanaşma

Akne sadə kosmetik problem kimi görünə bilsə də, orta və ağır formalarda tibbi dermatoloji yanaşma tələb edə bilər.

Vəfa Dermatoloji və Estetik Klinikasında dəri problemlərinin qiymətləndirilməsi Dermatologiya istiqaməti çərçivəsində həyata keçirilir.

Konsultasiya zamanı səpkilərin tipi, yerləşməsi, ağırlıq dərəcəsi, əvvəlki müalicələr və pasiyentin tibbi tarixçəsi nəzərə alınaraq uyğun yanaşma müəyyənləşdirilə bilər.

Hormonal və ya başqa sistemik səbəbdən şübhələnildiyi hallarda həkim tibbi göstəriş əsasında əlavə laborator analizlər və müayinələr tövsiyə edə bilər.

Akne üçün universal bir müalicə sxemi yoxdur. Xüsusilə antibiotiklər, hormonal preparatlar və izotretinoin kimi reseptlə verilən dərmanlar yalnız uyğun tibbi qiymətləndirmədən sonra istifadə edilməlidir.

Instagram
Facebook
Youtube