Ayaqlarda Varikoz və Kapilyar Torlar: Səbəb və Müalicə

Ayaqlarda görünən mavi-bənövşəyi damarlar, dərinin altında qabarıq venalar və nazik qırmızı-bənövşəyi damar torları bir çox insanda rast gəlinir. Bəzən bu dəyişikliklər yalnız estetik narahatlıq yaradır, bəzi hallarda isə ayaqlarda ağırlıq, ağrı, şişkinlik və digər simptomlarla birlikdə müşahidə olunur.

Gündəlik dildə bunların hamısı bəzən “kapilyar” və ya “varikoz” adlandırılsa da, varikoz damarlarla kapilyar torlar eyni şey deyil.

Varikoz damarlar dərinin altında genişlənmiş, qıvrılmış və bəzən qabarıq görünən venalardır. Kapilyar torlar və ya tibbi terminlə telangiektaziyalar isə dərinin səthinə yaxın yerləşən daha kiçik qırmızı, mavi və ya bənövşəyi damar strukturlarıdır. NHS də varikoz damarlarla kiçik “spider/thread veins” damarlarının fərqli olduğunu qeyd edir.

Kapilyar torlar əksər hallarda yalnız estetik problem ola bilər. Lakin onların yanında ayaqlarda ağırlıq, ağrı, şişkinlik və nəzərəçarpan varikoz damarlar da varsa, altda yatan venoz qan dövranı problemi ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Varikoz nədir və necə yaranır?

Ayaqlardakı venaların əsas funksiyası qanı yenidən ürəyə qaytarmaqdır.

Bu prosesdə ayaq əzələləri nasos kimi işləyir, venaların daxilində yerləşən kiçik qapaqlar isə qanın aşağı istiqamətə geri axmasının qarşısını alır.

Bu qapaqlar zəiflədikdə və ya düzgün bağlanmadıqda qan venada geriyə doğru axa və müəyyən hissədə toplana bilər. Artan təzyiq zamanla venanın genişlənməsinə və qıvrılmasına səbəb olur.

Nəticədə dərinin altında:

damarlar görünə bilər.

Mayo Clinic varikozun əsas mexanizmlərindən birini məhz venoz qapaqların zəifləməsi və qanın damar daxilində toplanması ilə izah edir.

Bu vəziyyət tez-tez venoz reflüks və ya xroniki venoz çatışmazlığın bir hissəsi ilə əlaqəli ola bilər.

Kapilyar torlar nədir və varikozdan nə ilə fərqlənir?

Ayaqlarda “kapilyar torlar” adlandırılan damarlar çox vaxt telangiektaziyalardır.

Onlar adətən:

Varikoz damarlar isə daha böyükdür və çox vaxt dərinin üzərindən qabarıq şəkildə görünür.

Cleveland Clinic telangiektaziyaları dərinin altında görünən kiçik zədələnmiş qan damarları kimi təsvir edir və onların çox vaxt ayrıca ciddi problem yaratmadığını qeyd edir. Bununla yanaşı, bəzi insanlarda kapilyar torlar xroniki venoz çatışmazlıq kimi daha dərin venoz problemin fonunda da görünə bilər.

Bu səbəbdən çoxsaylı kapilyar torlara ayaqda ağırlıq, ağrı və şişkinlik də qoşulursa, onları yalnız kosmetik problem kimi qəbul etmək düzgün deyil.

Ayaqlarda varikoz və kapilyar torlar niyə yaranır?

Varikozun yaranmasında tək bir səbəb olmaya bilər. Bir neçə faktor venaların genişlənmə ehtimalını artıra bilər.

İrsi meyllilik

Ailədə varikoz damarların olması risk faktorlarından biridir.

Valideyn və ya yaxın qohumlarda varikoz varsa, venoz qapaqların və damar divarının struktur xüsusiyyətlərinə bağlı olaraq digər ailə üzvlərində də problem yaranma ehtimalı arta bilər. Mayo Clinic ailə tarixçəsini əsas risk faktorlarından biri kimi göstərir.

Uzun müddət ayaqüstə və ya oturaq qalmaq

Ayaqların əzələləri hərəkət zamanı venoz qanın yuxarı istiqamətdə hərəkətinə kömək edir.

Uzun müddət hərəkətsiz oturduqda və ya ayaqüstə qaldıqda bu əzələ nasosu daha az işləyir və ayaqlardakı venalarda təzyiq arta bilər.

Bu səbəbdən gün ərzində uzun müddət ayaqüstə çalışan və ya masa arxasında fasiləsiz oturan insanlarda simptomlar daha nəzərəçarpan ola bilər.

Yaş

Yaş artdıqca damar divarlarında və venoz qapaqlarda dəyişikliklər baş verə bilər.

Qapaqlar əvvəlki kimi effektiv bağlanmadıqda qanın bir hissəsinin geri axması və venalarda toplanması mümkün olur.

Hamiləlik

Hamiləlik zamanı dövr edən qanın həcmi artır və hormonal dəyişikliklər damar divarlarına təsir edə bilər.

Bundan əlavə, böyüyən uşaqlığın çanaq və aşağı ətraf venalarına yaratdığı təzyiq ayaqlarda venoz təzyiqin artmasına səbəb ola bilər.

NICE hamiləlik zamanı varikozun yarana və ya daha nəzərəçarpan ola biləcəyini qeyd edir və xüsusi hallar istisna olmaqla hamiləlik dövründə intervensional müalicə aparılmamasını tövsiyə edir.

Artıq çəki

Bədən çəkisinin artması aşağı ətraf venalarına əlavə yük yarada bilər.

Mayo Clinic artıq çəkini varikoz üçün risk faktorlarından biri kimi qeyd edir.

Hormonal faktorlar

Hormonal dəyişikliklər damar divarlarının xüsusiyyətlərinə təsir edə bilər. Hamiləlik, menopauza və müəyyən hormonal preparatlardan istifadə bu baxımdan rol oynaya bilən faktorlardandır.

Kapilyar torların yaranmasında da genetik meyllilik, hormonal dəyişikliklər, yaş, hamiləlik, artıq çəki və uzun müddətli hərəkətsizlik kimi faktorlar rol oynaya bilər.

Varikozun hansı əlamətləri ola bilər?

Varikoz hər insanda ağrı yaratmır.

Bəzi insanlarda yeganə əlamət ayaqda görünən qabarıq damarlar ola bilər. Digərlərində isə venoz qan dövranının pozulması bir sıra şikayətlərlə müşayiət edilir.

Bunlara aşağıdakılar daxil ola bilər:

Mayo Clinic varikoz zamanı ağırlıq, ağrı, yanma, spazm, aşağı ayaqda şişkinlik və qaşınma kimi simptomların müşahidə edilə biləcəyini bildirir.

Kapilyar torlar isə çox vaxt simptom yaratmır. Buna görə yalnız nazik damarların görünməsi ilə simptomatik varikozu bir-birindən ayırmaq vacibdir.

Varikoz təhlükəlidirmi?

Varikoz damarların böyük hissəsi dərhal həyati təhlükə yaradan vəziyyət deyil. Bununla belə, simptomatik və irəliləmiş venoz xəstəliyi yalnız kosmetik problem kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz.

Uzunmüddətli venoz təzyiq bəzi insanlarda:

kimi problemlərlə əlaqəli ola bilər.

NICE simptomatik varikozun zamanla dəri dəyişiklikləri, qanaxma və venoz yara kimi ağırlaşmalar yarada biləcəyini qeyd edir.

Xüsusilə ayaq biləyinin ətrafında tündləşmə, dəridə sərtləşmə, ekzema və sağalmayan yara varsa, damar vəziyyətinin mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməsi vacibdir.

Varikoz və kapilyar torlar necə müayinə olunur?

İlk mərhələdə fleboloq və ya damar xəstəlikləri üzrə mütəxəssis xəstənin şikayətlərini və tibbi tarixçəsini qiymətləndirir.

Fiziki müayinə zamanı ayaqlar adətən ayaqüstə vəziyyətdə də qiymətləndirilə bilər. Varikoz damarların yerləşməsi, şişkinlik və dəri dəyişiklikləri nəzərdən keçirilir.

Simptomatik varikoz və venoz reflüks şübhəsində ən vacib müayinələrdən biri duplex ultrasəs müayinəsidir.

Duplex ultrasəs:

qiymətləndirməyə kömək edə bilər.

NICE təsdiqlənmiş və ya təkrarlayan varikoz şübhəsində diaqnozu, reflüksün yayılmasını və müalicə planını müəyyən etmək üçün duplex ultrasəsdən istifadə olunmasını tövsiyə edir.

Yalnız estetik xarakterli bir neçə kapilyar torun olması isə avtomatik olaraq bütün insanlara Doppler və ya duplex ultrasəs lazım olduğu demək deyil. Müayinəyə ehtiyac simptomlara və klinik qiymətləndirməyə əsasən müəyyənləşdirilir.

Vəfa Clinic-də damar problemlərinin qiymətləndirilməsi üçün Flebologiya xidməti ayrıca istiqamət kimi fəaliyyət göstərir.

Varikozu ev şəraitində müalicə etmək mümkündürmü?

Həyat tərzi dəyişiklikləri varikoz damarı “yox etmir”, lakin bəzi insanlarda simptomların azalmasına kömək edə bilər.

Hərəkətli olmaq

Gəzinti və yüngül fiziki aktivlik baldır əzələlərinin işləməsinə və venoz qanın ürəyə doğru hərəkətinə kömək edir.

NICE yüngül və orta fiziki aktivliyi varikozu olan insanlar üçün həyat tərzi tövsiyələri arasında göstərir.

Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmamaq

İşiniz uzun müddət oturmağı və ya ayaqüstə qalmağı tələb edirsə, gün ərzində mütəmadi hərəkət fasilələri vermək faydalı ola bilər.

Qısa gəzinti və baldır əzələlərinin hərəkəti venoz qan dövranını dəstəkləyir.

Ayaqları yuxarı qaldırmaq

İstirahət zamanı ayaqları yuxarı qaldırmaq bəzi insanlarda şişkinlik və ağırlıq hissini azalda bilər. Mayo Clinic bunu simptomların idarə olunması üçün istifadə edilə bilən özünəqulluq tədbirlərindən biri kimi göstərir.

Sağlam çəkinin qorunması

Artıq çəki aşağı ətraf venalarına əlavə təzyiq yaratdığı üçün uyğun çəkinin saxlanılması simptomların idarə edilməsinə kömək edə bilər.

Ancaq bu tədbirlərin heç biri artıq yaranmış böyük varikoz damarın anatomik olaraq yox olmasını təmin etmir.

Kompression corab varikozu müalicə edirmi?

Kompression corablar ayaqlara müəyyən təzyiq tətbiq edərək venoz qan dövranını dəstəkləyir.

Onlar bəzi insanlarda:

azalmasına kömək edə bilər.

Lakin kompression corabın damar çatışmazlığının əsas səbəbini hər zaman aradan qaldırdığını demək düzgün deyil.

NICE-in varikoz üzrə qaydalarında təsdiqlənmiş truncal reflüks və müdaxilə üçün uyğun xəstələrdə uzunmüddətli kompression corab müalicəsi endovenoz prosedurlara avtomatik alternativ hesab edilmir. NICE kompression corabı əsasən intervensional müalicə uyğun olmadıqda uzunmüddətli müalicə kimi tövsiyə edir.

Corabın təzyiq səviyyəsi və ölçüsü də düzgün seçilməlidir. Buna görə tibbi kompression corabı təsadüfi seçməkdənsə, mütəxəssis tövsiyəsi ilə istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.

Ayaqlardakı kapilyar torlar necə müalicə olunur?

Yalnız səthi kapilyar torların müalicəsinə ehtiyac olub-olmaması çox vaxt estetik narahatlığın dərəcəsindən asılıdır.

Müalicədən əvvəl onların ayrıca telangiektaziya olub-olmadığı və altında daha böyük venoz problemin mövcudluğu qiymətləndirilə bilər.

Skleroterapiya

Skleroterapiya zamanı seçilmiş damarın daxilinə xüsusi sklerozlaşdırıcı maddə yeridilir.

Bu maddənin məqsədi damar divarında kontrollu reaksiya yaradaraq damarın bağlanmasına nail olmaqdır. Zamanla həmin damar daha az görünə və orqanizm tərəfindən tədricən sorula bilər.

Kiçik spider veins, yəni kapilyar torlar üçün də skleroterapiya istifadə edilə bilər. Society for Vascular Surgery bunu həm varikoz, həm də kiçik spider damarların müalicəsində istifadə olunan üsullardan biri kimi göstərir.

Bəzən bir neçə seans tələb oluna bilər.

Lazer müalicəsi

Çox kiçik və səthi damarların müəyyən növlərində dəri üzərindən tətbiq olunan damar lazerləri də istifadə oluna bilər.

Hansı metodun daha uyğun olması damarın:

asılıdır.

Əgər kapilyar torların altında xroniki venoz çatışmazlıq varsa, yalnız səthi damarların kosmetik müalicəsi əsas problemi həll etməyə bilər.

Varikoz damarlar necə müalicə olunur?

Varikoz üçün ən uyğun müalicə damarların görünüşünə baxaraq deyil, klinik şikayətlər və duplex ultrasəs nəticələrinə əsasən seçilir.

Endovenoz lazer ablasiya

Endovenoz lazer ablasiya zamanı nazik kateter xəstə venanın daxilinə yerləşdirilir və lazer enerjisi damarın daxili divarına tətbiq olunur.

Məqsəd reflüks yaradan xəstə venanı bağlamaqdır. Qan isə digər sağlam venalar vasitəsilə dövr etməyə davam edir.

Vəfa Clinic-in Flebologiya xidmətində endovenoz lazer ablasiya aşağı ətraf varikozunun müalicəsində təqdim olunan minimal invaziv üsullardan biri kimi göstərilir.

NICE təsdiqlənmiş varikoz və əsas venalarda reflüks olduqda uyğun pasiyentlər üçün ilk intervensional seçim kimi endothermal ablasiya üsullarını tövsiyə edir.

Köpüklü skleroterapiya

Ultrasəs nəzarəti altında köpüklü skleroterapiyada sklerozlaşdırıcı preparat köpük formasında xəstə venaya yeridilir.

NICE endothermal ablasiya uyğun olmadıqda ultrasəs nəzarətli köpüklü skleroterapiyanın nəzərdən keçirilməsini tövsiyə edir.

Miniflebektomiya

Miniflebektomiya dərinin səthinə yaxın qabarıq varikoz damarların çox kiçik kəsiklər vasitəsilə çıxarılmasına əsaslanan prosedurdur.

Bu üsul bəzi hallarda ayrıca, bəzi hallarda isə əsas venoz reflüksün müalicəsi ilə birlikdə tətbiq oluna bilər.

Vəfa Clinic-də miniflebektomiya da flebologiya xidmətləri sırasında təqdim olunur.

Cərrahi müalicə

Müasir varikoz müalicəsində bütün xəstələrə klassik cərrahiyyə tətbiq edilmir.

NICE-in tövsiyələrinə əsasən təsdiqlənmiş truncal reflüksdə əvvəlcə endothermal ablasiya, uyğun deyilsə köpüklü skleroterapiya, bu üsullar da uyğun olmadıqda cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilir.

Bu ardıcıllıq hər insana eyni prosedurun tətbiq olunması demək deyil. Anatomik quruluş, əvvəlki tromboz, damar diametri, reflüksün yayılması və digər klinik faktorlar qərara təsir edir.

Kapilyar torları kremlə yox etmək mümkündürmü?

Kosmetik məhsullar dərinin nəmlənməsini və ümumi görünüşünü yaxşılaşdıra bilər, lakin artıq genişlənmiş səthi qan damarını anatomik olaraq bağlayıb yox edə bilməz.

Bu səbəbdən “kapilyarları yox edən krem”, “damarları əridən məlhəm” və oxşar iddialara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.

Eyni yanaşma böyük varikoz damarlar üçün də keçərlidir.

Krem:

Bəzi yerli vasitələr müəyyən simptomlara müvəqqəti təsir göstərə bilər, lakin varikoz xəstəliyinin əsas anatomik mexanizmini dəyişdirmir.

Varikozu tamamilə qarşısını almaq mümkündürmü?

Varikozun qarşısını 100% almaq mümkün deyil.

Xüsusilə genetik meyllilik və yaş kimi dəyişdirilməsi mümkün olmayan faktorlar mövcuddur.

Ancaq venoz qan dövranını dəstəkləyən həyat tərzi müəyyən risklərin və simptomların azalmasına kömək edə bilər.

Bura daxildir:

Mayo Clinic hərəkət, çəkiyə nəzarət və ayaqları qaldırmaq kimi tədbirləri varikozla bağlı simptomların idarə olunmasına kömək edən üsullar arasında göstərir.

Müalicədən sonra da gələcəkdə başqa venalarda yeni varikozların yaranması mümkündür. NICE də pasiyentlərə müalicədən sonra yeni varikoz damarların yarana biləcəyinin izah olunmasını tövsiyə edir.

Varikoz zamanı nə vaxt mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır?

Ayaqda görünən hər kapilyar damar təcili tibbi yardım tələb etmir.

Lakin aşağıdakı hallarda damar üzrə mütəxəssis qiymətləndirməsi vacibdir:

NICE simptomatik varikoz, venoz mənşəli dəri dəyişiklikləri, səthi vena trombozu və venoz ayaq yarası olduqda damar xidmətinə müraciəti tövsiyə edir. Varikoz damardan qanaxma isə təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Bundan əlavə, bir ayaqda qəfil və nəzərəçarpan şişkinlik, ağrı, istilik və rəng dəyişikliyi yaranarsa, bunun yalnız varikozdan olduğunu düşünmək olmaz. Dərin vena trombozu kimi vəziyyətlərin istisna edilməsi lazım gələ bilər.

Varikoz müalicəsində düzgün metod necə seçilir?

Varikozun görünüşü müalicə seçmək üçün kifayət etmir.

Eyni görünən iki varikoz damarın səbəbi və qan dövranı xüsusiyyəti fərqli ola bilər.

Müalicə seçərkən:

nəzərə alınmalıdır.

Bu səbəbdən internetdə gördüyünüz “ən yaxşı varikoz müalicəsi” bütün insanlar üçün eyni olmaya bilər.

Vəfa Clinic-də Flebologiya xidməti çərçivəsində aşağı ətraf varikoz xəstəliyinin, tromboflebit və digər venoz problemlərin qiymətləndirilməsi, həmçinin endovenoz lazer ablasiya, skleroterapiya və miniflebektomiya kimi müdaxilələr təqdim olunur.

Damarların vəziyyətinin qiymətləndirilməsi və uyğun müalicənin seçilməsi üçün Vəfa Clinic ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

Varikozun diaqnostikası və müalicəsi haqqında daha ətraflı rəsmi məlumat üçün NICE-in varikoz üzrə klinik tövsiyələri və NHS-in varikoz haqqında pasiyent məlumatları ilə tanış ola bilərsiniz.

Ayaqlarda varikoz və kapilyar torlar haqqında tez-tez verilən suallar

1. Kapilyar torlar varikoz deməkdir?

Həmişə yox. Kapilyar torlar dərinin səthinə yaxın yerləşən çox kiçik damar strukturlarıdır və əksər hallarda yalnız estetik problem ola bilər. Varikoz damarlar isə daha böyük, genişlənmiş və çox vaxt qabarıq venalardır. Bununla belə, kapilyar torlar bəzi insanlarda venoz çatışmazlıqla birlikdə ola bilər.

2. Varikoz özü-özünə keçə bilərmi?

Artıq yaranmış genişlənmiş varikoz venanın yalnız həyat tərzi dəyişiklikləri ilə anatomik olaraq yox olması adətən gözlənilmir. Hərəkət, çəkiyə nəzarət və ayaqları yuxarı qaldırmaq simptomları azalda bilər. Damarın bağlanması və ya çıxarılması tələb olunursa, uyğun prosedur müayinədən sonra seçilir.

3. Ayaqdakı kapilyar damarları necə yox etmək olar?

Kiçik səthi damarlar üçün skleroterapiya və bəzi hallarda lazer prosedurları istifadə edilə bilər. Hansı üsulun uyğun olması damarların ölçüsü, yerləşməsi və altda venoz çatışmazlığın olub-olmamasından asılıdır.

4. Varikoz üçün Doppler müayinəsi lazımdırmı?

Simptomatik və ya təkrarlayan varikozda duplex ultrasəs diaqnozun təsdiqlənməsi, venoz reflüksün müəyyən edilməsi və müalicənin planlaşdırılması üçün istifadə olunur. NICE damar xidmətində varikozun qiymətləndirilməsi zamanı duplex ultrasəsi tövsiyə edir.

5. Varikoz üçün lazer müalicəsi necə aparılır?

Endovenoz lazer ablasiya zamanı nazik kateter xəstə venanın daxilinə yerləşdirilir və lazer enerjisi vasitəsilə venanın bağlanması hədəflənir. Bu üsul təsdiqlənmiş venoz reflüksü olan uyğun pasiyentlər üçün istifadə edilə bilər.

6. Kompression corab varikozu yox edirmi?

Kompression corab ağrı, ağırlıq və şişkinliyin azalmasına kömək edə bilər, lakin artıq genişlənmiş venanı fiziki olaraq aradan qaldırmır. Müalicə seçimi venoz problemin səbəbi və dərəcəsinə əsasən aparılmalıdır.

7. Varikoz hansı halda təhlükəli ola bilər?

Varikozla yanaşı davamlı şişkinlik, dəri rənginin dəyişməsi, ekzema, sərt və ağrılı damar, sağalmayan yara və ya qanaxma yaranarsa, tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Varikoz damardan qanaxma olduqda NICE təcili damar xidmətinə müraciəti tövsiyə edir.

Instagram
Facebook
Youtube