Əməliyyat, yanıq, kəsik, sızanaq və ya başqa bir dəri zədələnməsindən sonra yaranan çapıqların hamısı eyni formada sağalmır. Bəzi çapıqlar zamanla nazik və solğun xəttə çevrildiyi halda, digərləri qalınlaşaraq dəri səthindən yuxarı qalxır. Belə hallarda keloid və ya hipertrofik çapıq əmələ gələ bilər.
Hər iki çapıq növü yaranın sağalması zamanı kollagenin normadan artıq istehsalı ilə əlaqəlidir. Lakin onların böyümə xüsusiyyətləri, zamanla dəyişməsi və müalicəyə reaksiyası fərqlənir.
Keloid ilkin yaranın sərhədlərindən kənara doğru böyüyə bilən qabarıq çapıqdır. Hipertrofik çapıq isə qalınlaşsa da, yaranın ilkin sərhədləri daxilində qalır. Bu fərq müalicə seçiminə və çapığın təkrarlanma ehtimalına birbaşa təsir edir.
Hər iki çapıqda məqsəd yalnız görünüşü yaxşılaşdırmaq deyil, həm də qaşınma, ağrı, dartılma və hərəkət məhdudiyyəti kimi şikayətləri azaltmaqdır.
Keloid nədir?
Keloid dərinin zədələnməsindən sonra həddindən artıq çapıq toxumasının yaranması nəticəsində əmələ gələn qabarıq və sərt dəri dəyişikliyidir.
Normal yara sağalmasında orqanizm zədələnmiş toxumanı bərpa etmək üçün kollagen istehsal edir. Sağalma prosesi irəlilədikcə kollagenin yaranması və yenidən təşkili tarazlaşır.
Keloid zamanı isə bu prosesin tənzimlənməsi pozulur. Çapıq toxuması ilkin yaranın ölçüsündən daha böyük sahəyə yayıla bilər.
Keloidlər adətən:
- dəri səthindən qabarıq olur;
- sərt və hamar görünür;
- çəhrayı, qırmızı, bənövşəyi və ya tünd qəhvəyi rəngdə ola bilər;
- qaşınma və ağrı yarada bilər;
- zamanla böyüməyə davam edə bilər.
Keloid bəzi hallarda ilkin zədələnmədən aylar, hətta illər sonra daha nəzərəçarpan hala gəlir.
Xüsusilə qulaq sırğalığı, sinənin yuxarı hissəsi, çiyinlər və kürək nahiyəsi keloid yaranmasına meylli sahələrdəndir.
Hipertrofik çapıq nədir?
Hipertrofik çapıq da kollagenin həddindən artıq yaranması nəticəsində əmələ gəlir. Ancaq keloiddən fərqli olaraq ilkin yaranın sərhədlərini keçmir.
Məsələn, əməliyyat kəsiyindən sonra çapıq həmin xətt boyunca qalınlaşa və qabarıq görünə bilər. Lakin qalınlaşmış toxuma kəsiyin ətrafındakı sağlam dəriyə yayılmırsa, bu, hipertrofik çapığa uyğun ola bilər.
Hipertrofik çapıqlar çox vaxt:
- qırmızı və ya çəhrayı görünür;
- dəri səthindən yüksəlir;
- sərt və qalın olur;
- qaşınma və dartılma yarada bilər;
- yaranın sağalmasından sonrakı həftələrdə formalaşır.
Bu çapıqların vacib xüsusiyyəti zamanla müəyyən qədər yastılaşa və sola bilməsidir.
Qabarıq çapıqların yaranması və klinik xüsusiyyətləri haqqında DermNet-in dermatoloji məlumatlarında hipertrofik çapıqların keloidlərə nisbətən öz-özünə geriləməyə daha meylli olduğu qeyd edilir.
Bununla belə, qalınlaşmış çapığın tamamilə yox olacağına zəmanət yoxdur. Bəzi hallarda müalicə tələb oluna bilər.
Keloid və hipertrofik çapıq arasındakı fərq nədir?
Hər iki çapıq növündə dəri səthindən yüksəlmiş toxuma görünə bilər. Ona görə yalnız qabarıqlığa əsasən onları fərqləndirmək həmişə mümkün deyil.
Əsas fərqlər aşağıdakılardır:
| Xüsusiyyət | Keloid | Hipertrofik çapıq |
|---|---|---|
| Böyümə sərhədi | İlkin yaranın sərhədini keçə bilər | İlkin yaranın daxilində qalır |
| Yaranma vaxtı | Aylar, bəzən illər sonra | Çox vaxt ilk həftələrdə |
| Zamanla geriləmə | Daha az ehtimal olunur | Daha çox ehtimal olunur |
| Görünüş | Sərt, hamar və qabarıq | Qalın, qırmızı və qabarıq |
| Qaşınma və ağrı | Ola bilər | Ola bilər |
| Müalicədən sonra təkrarlanma | Daha yüksək meyllilik | Adətən daha aşağı meyllilik |
Bu fərqlərdən xüsusilə çapığın yaranın sərhədindən kənara böyüməsi diaqnoz üçün vacibdir.
Lakin erkən mərhələdə hipertrofik çapıq da keloidə bənzəyə bilər. Çapıq sürətlə qalınlaşır və ya ilkin yaradan daha geniş sahəyə yayılırsa, onun növü dermatoloji müayinə zamanı qiymətləndirilməlidir.
Keloid və hipertrofik çapıq niyə yaranır?
Hər iki çapığın yaranmasında əsas mexanizm yara sağalması zamanı çapıq toxumasının həddindən artıq formalaşmasıdır.
Sağalma prosesində fibroblast adlanan hüceyrələr kollagen və digər birləşdirici toxuma komponentləri istehsal edir. Normalda bu proses müəyyən mərhələdən sonra zəifləyir.
Keloid və hipertrofik çapıqlarda isə kollagen istehsalı və toxumanın yenidən təşkili arasında tarazlıq pozula bilər.
Lakin bu prosesin niyə bəzi insanlarda daha güclü baş verdiyi tam aydın deyil.
Dərinin zədələnməsi
Keloid və hipertrofik çapıq müxtəlif zədələnmələrdən sonra yarana bilər:
- Cərrahi əməliyyatlar
- Dərin kəsiklər
- Yanıqlar
- Sızanaqlar
- Qulaq və digər nahiyələrdə pirsinq
- Dəri infeksiyaları
- Həşərat dişləmələri
- Digər dəri travmaları
Xüsusilə keloidə meylli insanlarda kiçik zədələnmədən sonra belə böyük çapıq yarana bilər.
Genetik meyllilik
Keloid yaranmasında irsi meyllilik mühüm rol oynaya bilər.
Ailəsində keloid olan şəxslərdə risk daha yüksək ola bilər. Lakin ailə üzvündə keloidin olması həmin problemin mütləq yaranacağı anlamına gəlmir.
Dərinin rəngi və fərdi xüsusiyyətlər
Keloid bütün dəri tonlarında yarana bilər. Bununla belə, daha tünd dəri tiplərində daha çox rast gəlinir.
Dərinin fərdi sağalma xüsusiyyətləri, immun reaksiyası və kollagen istehsalı bu prosesə təsir göstərə bilər.
Yara üzərində gərginlik
Xüsusilə hipertrofik çapıqlarda yaranın yerləşdiyi nahiyədə mexaniki gərginliyin yüksək olması əhəmiyyətli faktordur.
Məsələn, sinə və çiyin kimi daim hərəkət edən nahiyələrdə yara kənarları daha çox dartıla bilər.
Bu, yaranın sağalma prosesinə təsir edərək qalın çapıq formalaşmasına şərait yarada bilər.
Keloid bədənin hansı nahiyələrində daha çox yaranır?
Keloid bədənin müxtəlif hissələrində əmələ gələ bilər. Lakin bəzi nahiyələrdə daha çox müşahidə olunur.
Bunlara qulaq sırğalığı, çiyinlər, sinənin yuxarı hissəsi, kürəyin yuxarı hissəsi, boyun və yanaqlar daxildir.
Qulaq pirsinqindən sonra keloid
Qulaq sırğalığında yaranan keloidlər çox vaxt pirsinqdən sonra əmələ gəlir.
Başlanğıcda kiçik qabarıqlıq kimi görünən toxuma zamanla böyüyə bilər.
Belə hallarda sadəcə sırğanı çıxarmaq artıq formalaşmış keloidin yox olması üçün kifayət etməyə bilər.
Sinə və çiyində keloid
Sinə və çiyin nahiyələrində dəri gərginliyi və fərdi meyllilik keloid yaranmasına təsir göstərə bilər.
Bu sahələrdə keloid bəzən sızanaqdan və ya kiçik dəri zədələnməsindən sonra formalaşır.
Əməliyyatdan sonra keloid
Cərrahi kəsikdən sonra yaranan qabarıqlıq əvvəlcə hipertrofik çapıq kimi görünə bilər.
Əgər çapıq ilkin kəsiyin sərhədini keçərək böyüməyə başlayırsa, keloid ehtimalı nəzərə alınmalıdır.
Xüsusilə əvvəlki əməliyyatlardan sonra keloid yaranıbsa, yeni əməliyyatdan əvvəl bunu cərraha bildirmək vacibdir.
Keloid və hipertrofik çapıq öz-özünə keçirmi?
Bu iki çapıq növünün təbii gedişi fərqlidir.
Hipertrofik çapıqların bir hissəsi zamanla daha yastı və solğun hala gələ bilər. Bu dəyişiklik bir neçə ay və ya daha uzun müddətdə baş verə bilər.
Keloid isə adətən öz-özünə tam yox olmur. Bəzi hallarda ölçüsü sabit qala, digərlərində isə böyüməyə davam edə bilər.
NHS-in çapıq növləri haqqında tibbi izahında hipertrofik çapıqların zamanla yastılaşmağa daha meylli olduğu, keloidlərin isə müalicəsiz adətən tam geriləmədiyi bildirilir.
Çapıq böyüməyə, qaşınmağa və ya ağrı verməyə davam edirsə, yalnız onun öz-özünə keçməsini gözləmək məqsədəuyğun olmaya bilər.
Keloid və hipertrofik çapıq necə müalicə olunur?
Müalicə çapığın növü, ölçüsü, yerləşdiyi nahiyə və yaratdığı şikayətlərə görə seçilir.
Məqsəd:
- çapığın qalınlığını azaltmaq;
- toxumanı yumşaltmaq;
- qızartını azaltmaq;
- qaşınma və ağrını yüngülləşdirmək;
- hərəkət məhdudiyyətini azaltmaq;
- təkrarlanma ehtimalını aşağı salmaqdır.
Bəzi pasiyentlərdə bir müalicə üsulu kifayət edə bilər. Xüsusilə böyük, uzunmüddətli və ya təkrarlayan keloidlərdə isə kombinə müalicəyə ehtiyac yaranır.
Silikon gel və silikon plastır
Silikon gel və silikon plastırlar qabarıq çapıqların müalicəsində istifadə edilən qeyri-invaziv vasitələrdəndir.
Bu məhsullar çapıq toxumasının nəmliliyini qorumağa və bəzi hallarda onun qalınlığının, sərtliyinin və qaşınmasının azalmasına kömək edə bilər.
Xüsusilə yeni formalaşmış hipertrofik çapıqlarda və keloidə meylli şəxslərdə həkim tərəfindən tövsiyə oluna bilər.
Lakin silikon gel və plastırlar böyük və köhnə keloidi hər zaman tam yastılaşdırmır. Təsir fərdi olaraq dəyişir və elmi tədqiqatların nəticələri də bütün hallarda eyni deyil.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının silikon plastırların istifadəsi ilə bağlı tövsiyələrində bu vasitələrin yalnız yara tam bağlandıqdan sonra tətbiq edilməli olduğu vurğulanır.
Silikon açıq, qanayan və ya üzərində qabıq olan yaraya tətbiq edilməməlidir.
Nəticənin qiymətləndirilməsi üçün çox vaxt həftələr və aylarla davamlı istifadə tələb olunur.
Kortikosteroid inyeksiyaları
Çapıq daxilinə kortikosteroid inyeksiyaları keloid və hipertrofik çapıqların müalicəsində geniş istifadə olunur.
Bu preparatlar çapıq toxumasında iltihab və kollagen istehsalı ilə əlaqəli prosesləri azaltmağa kömək edir.
Nəticədə çapıq:
- daha yumşaq ola bilər;
- yastılaşa bilər;
- daha az qaşına bilər;
- ağrı və dartılma hissi azala bilər.
Müalicə adətən bir seansla məhdudlaşmır. Çapığın reaksiyasından asılı olaraq bir neçə inyeksiya lazım ola bilər.
Kortikosteroid inyeksiyaları zamanı dərinin nazikləşməsi, yerli damarların görünməsi və piqmentasiya dəyişiklikləri kimi yan təsirlər mümkündür.
Buna görə preparatın konsentrasiyası və tətbiq tezliyi mütəxəssis tərəfindən seçilməlidir.
5-FU inyeksiyası
Bəzi keloid və hipertrofik çapıqlarda 5-fluorouracil, qısa adı ilə 5-FU, çapıq daxilinə yeridilə bilər.
Bu preparat çapıq toxumasındakı fibroblast fəaliyyətinə təsir edərək həddindən artıq toxuma yaranmasını azaltmağa kömək edə bilər.
5-FU bəzi hallarda kortikosteroidlə kombinə edilir.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının qabarıq çapıqların inyeksiya ilə müalicəsi haqqında məlumatlarında həm kortikosteroidlərin, həm də 5-FU kimi preparatların çapığın həcmini, ağrısını və qaşınmasını azaltmaq üçün istifadə oluna bildiyi qeyd edilir.
Lakin 5-FU hər pasiyent üçün uyğun deyil. Bu preparatın çapıq müalicəsində istifadəsi xüsusi tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Lazer müalicəsi
Lazer keloid və hipertrofik çapıqların görünüşünü yaxşılaşdırmaq üçün istifadə olunan üsullardan biridir.
Müxtəlif lazerlər çapığın fərqli xüsusiyyətlərinə təsir göstərə bilər.
Məsələn, damarları hədəfləyən bəzi lazerlər çapığın qızartısını azaltmağa kömək edir. Digər lazer texnologiyaları isə toxumanın qalınlığı və teksturasının yaxşılaşdırılması məqsədilə nəzərdən keçirilə bilər.
Lazer müalicəsi:
- qızartını azalda;
- çapığın qalınlığını azaltmağa kömək edə;
- sərtliyi və dartılmanı yüngülləşdirə;
- çapığın ümumi görünüşünü yaxşılaşdıra bilər.
Bununla belə, keloid və hipertrofik çapıq üçün eyni lazer parametrlərindən istifadə olunmur.
Müalicə seçərkən çapığın rəngi, qalınlığı, yaşı və dəri tipi nəzərə alınmalıdır. Vəfa Clinic-də mövcud lazer texnologiyalarının konkret çapığa uyğunluğu da bu xüsusiyyətlər qiymətləndirildikdən sonra müəyyənləşdirilə bilər.
Bəzi hallarda lazer terapiyası steroid və ya 5-FU inyeksiyaları ilə birlikdə aparılır.
Krioterapiya
Krioterapiya çapıq toxumasının kontrollu şəkildə dondurulmasına əsaslanan müalicə üsuludur.
Bu məqsədlə maye azot və ya xüsusi dondurma texnologiyalarından istifadə oluna bilər.
Krioterapiya xüsusilə bəzi kiçik keloidlərdə:
- toxumanın həcmini azaltmağa;
- sərtliyi yüngülləşdirməyə;
- qaşınma və ağrını azaltmağa
kömək edə bilər.
Bəzən krioterapiya kortikosteroid inyeksiyaları ilə kombinə edilir.
Lakin prosedurdan sonra dəridə açıq rəngli ləkə yaranması mümkündür. Bu risk xüsusilə tünd dəri tonlarında nəzərə alınmalıdır.
Təzyiq terapiyası
Təzyiq terapiyasında çapıq üzərinə davamlı mexaniki təzyiq göstərən xüsusi vasitələr istifadə edilir.
Bunlara:
- təzyiq sarğıları;
- xüsusi geyimlər;
- qulaq keloidləri üçün təzyiq sırğaları
daxildir.
Təzyiq xüsusilə qulaq sırğalığında keloidin cərrahi çıxarılmasından sonra təkrarlanma riskini azaltmaq məqsədilə istifadə oluna bilər.
Nəticə üçün vasitənin uzun müddət düzgün tətbiqi lazım gəlir.
Bu üsul bütün çapıqlar və bütün nahiyələr üçün uyğun deyil.
Keloidi əməliyyatla çıxarmaq mümkündürmü?
Keloid cərrahi yolla çıxarıla bilər, lakin yalnız əməliyyatla aradan qaldırılması həmişə uğurlu nəticə vermir.
Səbəb odur ki, keloidə meylli insanın dərisində cərrahi kəsik yeni yara deməkdir. Həmin yara sağalarkən yenidən həddindən artıq çapıq toxuması yarana bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyası keloidin cərrahi çıxarılmasından sonra təkrarlanma riskinin yüksək olduğunu və buna görə əməliyyatın çox vaxt əlavə müalicələrlə birlikdə planlaşdırıldığını bildirir.
Bu məqsədlə cərrahi müdaxilədən əvvəl və ya sonra:
- kortikosteroid inyeksiyaları;
- təzyiq terapiyası;
- silikon vasitələr;
- krioterapiya;
- seçilmiş hallarda radioterapiya
nəzərdən keçirilə bilər.
Radioterapiya əsasən müəyyən təkrarlayan və müalicəyə davamlı keloidlərdə, mütəxəssis qiymətləndirməsindən sonra istifadə oluna bilər. Onun öz riskləri olduğuna görə adi və hər kəsə uyğun prosedur hesab edilmir.
Hipertrofik çapıqların cərrahi reviziyası isə fərqli prinsiplərlə aparıla bilər. Xüsusilə çapıq toxumanı dartır və hərəkəti məhdudlaşdırırsa, cərrahi korreksiya nəzərdən keçirilə bilər.
Keloid üçün hansı müalicə daha uyğundur?
Keloid müalicəsində bütün insanlara uyğun tək bir üsul yoxdur.
Məsələn, yeni yaranmış kiçik çapıqla uzun müddətdir böyüyən, ağrılı və sərt keloidin müalicəsi eyni olmaya bilər.
Yeni və kiçik keloidlərdə
Həkim silikon vasitələr, çapıq daxilinə inyeksiya və ya digər erkən müdaxilələri qiymətləndirə bilər.
Məqsəd çapığın böyüməsini azaltmaq və simptomları nəzarətdə saxlamaqdır.
Qalın və qaşınan keloidlərdə
Kortikosteroid inyeksiyası və bəzi kombinə müalicələr uyğun ola bilər.
Qaşınma və ağrının azalması da müalicənin vacib nəticələrindəndir.
Qırmızı və qabarıq çapıqlarda
Lazer, inyeksiya və digər prosedurlar fərdi olaraq seçilə bilər.
Lazer müalicəsinin məqsədi xüsusilə qızartını və çapığın görünüşünü yaxşılaşdırmaq ola bilər.
Böyük və təkrarlayan keloidlərdə
Bir neçə üsulun kombinasiyasına ehtiyac yarana bilər.
Məsələn, cərrahi çıxarılma düşünülürsə, təkrarlanmanın qarşısını almağa yönəlmiş əlavə müalicə planı da hazırlanmalıdır.
Əsas məqsəd çapığı yalnız müvəqqəti yastılaşdırmaq deyil, mümkün qədər uzunmüddətli nəticə əldə etməkdir.
Keloid və hipertrofik çapığın yaranmasının qarşısını necə almaq olar?
Bütün keloidlərin qarşısını almaq mümkün deyil. Çünki genetik meyllilik və fərdi sağalma xüsusiyyətləri dəyişdirilə bilmir.
Lakin müəyyən tədbirlər riski azaltmağa kömək edə bilər.
Yaranı düzgün qorumaq
Yaranın təmiz saxlanması, infeksiyanın qarşısının alınması və həkimin yara qulluğu ilə bağlı göstərişlərinə əməl edilməsi vacibdir.
Əməliyyatdan sonra tikiş və sarğı ilə bağlı tövsiyələrə düzgün əməl etmək sağalma prosesinə kömək edir.
Yara üzərində gərginliyi azaltmaq
Xüsusilə əməliyyat kəsiklərində həddindən artıq dartılma çapığın qalınlaşmasına təsir edə bilər.
Yaranın yerləşdiyi nahiyəyə görə bəzi hərəkətlərin məhdudlaşdırılması və xüsusi qoruyucu vasitələrin istifadəsi lazım ola bilər.
Silikon vasitələri vaxtında istifadə etmək
Keloid və hipertrofik çapıq yaranma riski yüksək olduqda yara tam bağlandıqdan sonra həkim silikon gel və ya plastır tövsiyə edə bilər.
Bu vasitələrdən istifadə zamanı davamlılıq və düzgün tətbiq vacibdir.
Lazımsız dəri zədələnmələrindən uzaq durmaq
Əvvəllər keloid yaranmış şəxslərdə:
- qulaq və bədən pirsinqi;
- tatu;
- lazımsız invaziv kosmetik prosedurlar
əlavə risk yarada bilər.
Yeni prosedurdan əvvəl keloid tarixçəsinin həkimə bildirilməsi vacibdir.
Günəşdən qorunmaq
Yeni çapıqlar günəş şüalarının təsiri altında daha tünd görünə bilər.
Yara tam bağlandıqdan sonra uyğun günəşdən qoruyucu istifadə etmək və çapığı intensiv günəşdən qorumaq rəng fərqinin azalmasına kömək edə bilər.
Keloidə masaj etmək olarmı?
Tam sağalmış bəzi hipertrofik çapıqlarda yumşaq masaj çapıq toxumasının elastikliyini artırmağa və dartılma hissini azaltmağa kömək edə bilər.
Lakin keloidi güclü masaj edərək aradan qaldırmaq mümkün deyil.
Aktiv şəkildə böyüyən keloidə davamlı mexaniki təzyiq və ya travmatik masaj tətbiq etmək dərini qıcıqlandıra bilər.
Masaj yalnız yara tam bağlandıqdan sonra və uyğun olduğu halda aparılmalıdır.
Əgər çapıq:
- ağrılıdırsa;
- iltihablı görünürsə;
- böyüməyə davam edirsə;
- toxunmaya həssasdırsa,
masajı özbaşına başlamaq əvəzinə mütəxəssislə məsləhətləşmək daha düzgün olar.
Keloid üçün kremlər effektlidirmi?
Bazarda çapıq izlərini azaltmaq məqsədilə müxtəlif kremlər və gellər təqdim olunur.
Onların tərkibində:
- silikon;
- soğan ekstraktı;
- vitamin E;
- bitki ekstraktları;
- digər kosmetik maddələr
ola bilər.
Lakin bütün bu maddələrin keloid və hipertrofik çapıq müalicəsində effektivliyi eyni səviyyədə sübut edilməyib.
Silikon əsaslı məhsullar qabarıq çapıqların idarə olunmasında daha çox istifadə edilsə də, nəticə çapığın növündən və xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Vitamin E və digər maddələr olan kremlərin böyük keloidləri tamamilə yox etdiyini göstərən kifayət qədər etibarlı sübut yoxdur.
Xüsusilə böyüyən, qaşınan və ağrılı keloidlərdə yalnız kosmetik krem istifadə etməklə uzun müddət gözləmək uyğun müalicənin gecikməsinə səbəb ola bilər.
Keloid və hipertrofik çapıq necə diaqnoz edilir?
Dermatoloq əksər hallarda çapığın görünüşünə və yaranma tarixçəsinə əsaslanaraq ilkin diaqnozu müəyyən edə bilər.
Qiymətləndirmə zamanı:
- çapığın nə vaxt yarandığı;
- hansı travmadan sonra əmələ gəldiyi;
- ilkin yaranın sərhədini keçib-keçmədiyi;
- zamanla böyüyüb-böyümədiyi;
- qaşınma və ağrının olması;
- əvvəlki müalicələrə reaksiyası
nəzərə alınır.
Bu məlumatlar çapığın keloid və ya hipertrofik olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Bəzi dəri törəmələri keloidə bənzəyə bildiyi üçün diaqnoz aydın olmadıqda əlavə müayinə, nadir hallarda isə biopsiya lazım ola bilər.
Çapığın növü müəyyən edildikdən sonra dermatoloji müalicə onun qalınlığına, yerləşdiyi sahəyə, yaratdığı simptomlara və əvvəlki müdaxilələrə reaksiyasına uyğun planlaşdırılır.
Keloid və hipertrofik çapıq üçün nə vaxt həkimə müraciət edilməlidir?
Çapıqların böyük hissəsi həyati təhlükə yaratmır. Lakin bəzi dəyişikliklər mütəxəssis qiymətləndirməsini tələb edir.
Aşağıdakı hallarda dermatoloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur:
- Çapıq ilkin yaranın sərhədindən kənara böyüyürsə.
- Qabarıqlıq getdikcə artırsa.
- Çapıq davamlı qaşınır və ya ağrıyırsa.
- Hərəkət zamanı dartılma yaradırsa.
- Əvvəlki müalicəyə baxmayaraq təkrarlanırsa.
- Bədənin müxtəlif nahiyələrində yeni qabarıq çapıqlar yaranırsa.
- Çapığın keloid, hipertrofik çapıq və ya başqa dəri törəməsi olduğu aydın deyilsə.
Çapıqda qəfil yara açılması, qanama, irinli axıntı və ya sürətlə artan ağrı yaranarsa, daha tez tibbi qiymətləndirmə lazımdır.
Keloid və hipertrofik çapıq müalicəsində erkən diaqnostika hansı üsulun daha uyğun olduğunu və təkrarlanma riskinin necə idarə ediləcəyini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Keloid və hipertrofik çapıq haqqında tez-tez verilən suallar
Keloid və hipertrofik çapığın əsas fərqi nədir?
Əsas fərq çapığın böyümə sərhədidir. Hipertrofik çapıq ilkin yaranın sərhədləri daxilində qalır. Keloid isə həmin sərhədlərdən kənara doğru böyüyə bilər. Hipertrofik çapıqlar zamanla yastılaşmağa daha meyllidir.
Keloid öz-özünə keçirmi?
Keloid adətən öz-özünə tam yox olmur. Bəzi hallarda ölçüsü sabit qala, digərlərində isə böyüməyə davam edə bilər. Görünüşünü və yaratdığı narahatlığı azaltmaq üçün silikon, inyeksiya, lazer və digər müalicələr istifadə oluna bilər.
Hipertrofik çapıq nə qədər müddətə keçir?
Hipertrofik çapıq aylar ərzində tədricən yumşala, yastılaşa və sola bilər. Lakin dəqiq müddət yaranın ölçüsündən, yerləşdiyi nahiyədən və fərdi sağalma xüsusiyyətlərindən asılıdır. Bəzi çapıqlarda əlavə müalicə lazım olur.
Keloid üçün silikon gel faydalıdırmı?
Silikon gel və silikon plastırlar bəzi qabarıq çapıqların sərtliyini, qalınlığını və qaşınmasını azaltmağa kömək edə bilər. Lakin böyük və köhnə keloidlərin tamamilə yox olmasına zəmanət vermir. Silikon yalnız yara tam bağlandıqdan sonra tətbiq edilməlidir.
Steroid inyeksiyası keloidi tamamilə yox edirmi?
Kortikosteroid inyeksiyası keloidi yastılaşdırmağa, sərtliyini azaltmağa və qaşınmanı yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Bir neçə seans tələb oluna bilər. Müalicədən sonra çapığın yenidən böyüməsi mümkündür.
Keloid lazerlə müalicə olunurmu?
Bəzi keloid və hipertrofik çapıqlarda lazer prosedurları qızartını, qalınlığı və digər simptomları azaltmaq üçün istifadə oluna bilər. Nəticə çapığın növü, yaşı, ölçüsü və dəri xüsusiyyətlərindən asılıdır. Bəzi hallarda lazer inyeksiya müalicəsi ilə kombinə edilir.
Keloid əməliyyatdan sonra yenidən yaranırmı?
Bəli. Keloidin yalnız cərrahi çıxarılması onun təkrarlanma riskini aradan qaldırmır. Buna görə cərrahi müalicə seçilərkən steroid inyeksiyası, təzyiq terapiyası, silikon və digər əlavə üsullar da planlaşdırıla bilər.
