Üzdə çillər və piqment ləkələri niyə yaranır və necə keçir?

Üzdə yaranan qəhvəyi nöqtələr, qeyri-bərabər dəri tonu və tünd ləkələr çox vaxt eyni problem kimi qəbul edilir. Halbuki çil, günəş ləkəsi, melazma və sızanaqdan sonra qalan tünd izlərin yaranma mexanizmləri fərqlidir. Buna görə onların müalicəsi də eyni olmamalıdır.

Dərinin rəngini əsasən melanin adlı piqment müəyyən edir. Günəş şüaları, hormonal dəyişikliklər, dəridə iltihab və bəzi digər faktorlar melaninin müəyyən nahiyələrdə daha çox toplanmasına səbəb olduqda dəri həmin sahədə daha tünd görünə bilər.

Məsələn, klassik çillərin yaranmasında genetik xüsusiyyətlər və günəş əsas rol oynayır. Melazma isə günəşlə yanaşı hamiləlik və hormonal faktorlarla əlaqəli ola bilər. Sızanaqdan sonra qalan tünd izlər isə dəridə baş vermiş iltihabın ardınca yaranan postinflamatuar hiperpigmentasiyadır.

Bu səbəbdən “üzdə ləkə var, lazer etdirim” yanaşması həmişə düzgün deyil. Əvvəlcə ləkənin nə olduğu, sonra isə hansı müalicənin ona uyğun olduğu müəyyən edilməlidir.

Çillər nədir və niyə yaranır?

Çillər — tibbi terminlə ephelides — dərinin səthində görünən kiçik, yastı, açıq və ya tünd qəhvəyi ləkələrdir.

Onlar daha çox:

müşahidə edilir.

Çillərin yaranmasında genetik meyllilik mühüm rol oynayır. DermNet-in məlumatına görə ephelides irsi xüsusiyyətlərlə əlaqəlidir və günəşin ultrabənövşəyi şüalarına məruz qaldıqda melaninin lokal istehsalı artır. Buna görə çillər yay aylarında daha tünd və nəzərəçarpan, qışda isə daha solğun görünə bilər.

Bu baxımdan çilin özünü xəstəlik hesab etmək düzgün deyil. Tipik çillər xoşxassəli dəri xüsusiyyətidir və tibbi baxımdan mütləq müalicə tələb etmir.

Ancaq estetik baxımdan narahatlıq yaradırsa onların görünüşünün azaldılması üçün müəyyən prosedurlar nəzərdən keçirilə bilər.

Çil ilə günəş ləkəsi arasında fərq nədir?

Bu iki anlayış gündəlik danışıqda tez-tez qarışdırılır.

Klassik çillər — ephelides — adətən kiçik olur, uşaqlıq və gənclik dövründən görünə bilər və günəşə görə tündləşib qışda sola bilər.

Günəş ləkələri və ya solar lentigines isə uzun illər ərzində UV şüalanmasının təsiri nəticəsində yaranan, adətən daha sərhədli və qalıcı qəhvəyi ləkələrdir.

Solar lentigines:

DermNet də ephelides ilə lentigines arasındakı əsas fərqlərdən birinin çillərin günəş olmadığı mövsümlərdə solması, solar lentigines-in isə qalıcı olması olduğunu qeyd edir.

Bu fərq müalicə seçərkən də əhəmiyyətlidir.

Üzdə piqment ləkələri niyə yaranır?

“Piqment ləkəsi” tək bir diaqnoz deyil. Dərinin tündləşməsinə səbəb olan bir neçə fərqli vəziyyəti ifadə edə bilər.

Günəş şüaları

UV şüalanması melaninin istehsalını artırır.

Uzun illər ərzində qorunmadan günəşə məruz qalmaq:

səbəb ola bilər.

Amerika Dermatologiya Akademiyası günəş zədələnməsinin zamanla çillər və yaş/günəş ləkələri daxil olmaqla bir sıra piqment dəyişikliklərinə səbəb ola biləcəyini qeyd edir.

Melazma

Melazma daha çox üzün:

nahiyələrində yaranan simmetrik qəhvəyi və ya boz-qəhvəyi ləkələrlə xarakterizə olunur.

Melazmanın dəqiq səbəbi tam məlum deyil, lakin melaninin istehsalına təsir edən bir sıra triggerlər müəyyən edilib.

Bunların arasında:

yer ala bilər.

Hamiləlik zamanı yaranan melazma bəzən doğuşdan sonra tədricən azala bilər, lakin hər insanda tam keçməyə bilər.

Sızanaq və digər iltihablar

Sızanaq keçdikdən sonra qalan qəhvəyi və ya boz ləkələr çox vaxt postinflamatuar hiperpigmentasiya ilə əlaqəlidir.

Bu yalnız aknedən sonra yaranmır.

Dəridə:

da sağaldıqdan sonra piqmentasiya qala bilər.

Xüsusilə orta və tünd dəri tonlarında iltihabdan sonra yaranan piqment daha nəzərəçarpan və uzunmüddətli ola bilər. Amerika Dermatologiya Akademiyası belə ləkələrin bəzi hallarda 6–12 ay ərzində tədricən sola biləcəyini, daha dərin piqmentasiyanın isə daha uzun çəkə biləcəyini bildirir.

Dərini qıcıqlandıran kosmetik vasitələr

Hər “ləkə açıcı” məhsul ləkəni azaltmır.

Dəridə yanma, qızartı və güclü qıcıqlanma yaradan vasitələr iltihabı artıraraq əksinə yeni piqmentasiya yarada bilər.

Bu xüsusilə:

bağlı problem yarada bilər.

Çillər və piqment ləkələri öz-özünə keçə bilərmi?

Bu, ləkənin növündən asılıdır.

Çillər: qışda və günəşdən ciddi qorunma zamanı sola bilər, lakin genetik meyllilik qalır və günəşlə yenidən tündləşə bilər.

Sızanaqdan qalan səthi piqmentasiya: iltihab aradan qalxdıqdan sonra aylar ərzində tədricən sola bilər.

Melazma: trigger aradan qalxdıqdan sonra azala bilər, lakin uzun illər davam edən və təkrarlayan forma da mümkündür.

Solar lentigines: adətən daha davamlıdır və yalnız günəşdən qorunma ilə tam yox olmaya bilər.

Buna görə “piqment ləkələri neçə günə keçir?” sualına universal cavab vermək mümkün deyil.

Hətta ləkənin dərinin hansı qatında yerləşməsi belə nəticə müddətinə təsir edə bilər.

Günəşdən qoruyucu çilləri və piqment ləkələrini azaldırmı?

Günəşdən qorunma piqmentasiya müalicəsinin əsas hissələrindən biridir.

Məqsəd yalnız yeni ləkələrin qarşısını almaq deyil. UV şüalanması davam etdiyi halda mövcud piqmentasiya da daha tündləşə və istifadə olunan müalicənin effektini azalda bilər.

Melazma zamanı Amerika Dermatologiya Akademiyası:

günəşdən qoruyucudan istifadəni tövsiyə edir.

Melazmada görünən işıq da piqmentasiyanı artıra bildiyi üçün, xüsusilə tünd dəri tonlarında dəmir oksid tərkibli rəngli günəş qoruyucular faydalı ola bilər.

Gündəlik qulluqda həmçinin:

məqsədəuyğundur.

Günəşdən qoruyucu mövcud çili bir gündə yox etmir, lakin onun tündləşməsinin qarşısını almağa və bəzi piqmentlərin tədricən solmasına kömək edir.

Piqment ləkələri üçün hansı kremlər istifadə olunur?

Topikal müalicə ləkənin növündən asılı olaraq seçilir.

Dermatoloji praktikada piqmentasiyanın idarə olunmasında müxtəlif hallarda:

istifadə oluna bilər.

Lakin bütün məhsullar hər dəri tipinə uyğun deyil.

Məsələn, melazma üçün dermatoloq hidroxinon, tretinoin və ya kombinə edilmiş reseptli müalicə planlaşdıra bilər. Başqa bir insanda isə daha yumşaq aktivlər daha uyğun ola bilər.

Burada əsas prinsip dərini nə qədər güclü soymaq deyil.

Aqressiv məhsul dərini qıcıqlandırarsa, xüsusilə piqmentasiyaya meylli dəri tonlarında ləkənin daha da tündləşməsi mümkündür.

Hamiləlik və südvermə zamanı da bəzi aktiv maddələr uyğun olmadığı üçün istifadə etdiyiniz məhsullar dermatoloq və ya mama-ginekoloqla müzakirə edilməlidir.

Kimyəvi pilinq piqment ləkələrinə kömək edirmi?

Kimyəvi pilinq bəzi:

üçün dermatoloji müalicə planına daxil edilə bilər.

Amerika Dermatologiya Akademiyası kimyəvi pilinqlərin çillər, yaş ləkələri, melazma və qeyri-bərabər dəri tonu daxil olmaqla müxtəlif piqment problemlərində istifadə oluna bildiyini bildirir.

Lakin turşunun növü və konsentrasiyası çox vacibdir.

Professional pilinq ilə gündəlik aşağı konsentrasiyalı turşu tərkibli kosmetik məhsul eyni deyil.

ABŞ FDA yüksək konsentrasiyalı TCA, qlikolik, salisilik və laktik turşu tərkibli kimyəvi pilinq məhsullarının tibbi nəzarət olmadan evdə istifadəsinin:

yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

Buna görə internetdən alınmış yüksək faizli turşularla evdə “ləkə soymaq” təhlükəsiz yanaşma deyil.

Lazer çilləri və piqment ləkələrini aradan qaldıra bilərmi?

Lazer və işıq əsaslı prosedurlar müəyyən piqment növlərinin görünüşünü azaltmaq üçün istifadə oluna bilər.

Pigment lazerlərinin məqsədi melaninlə zəngin sahəyə seçilmiş dalğa uzunluğunda enerji çatdırmaqdır.

Çillər və bəzi solar lentigines bu tip prosedurlara cavab verə bilər. DermNet pigmentə yönəlmiş lazer və işıq sistemlərinin çillər və müəyyən digər səthi piqment dəyişikliklərini yüngülləşdirə bildiyini qeyd edir.

Lakin “üzdə qəhvəyi ləkə var = lazer etmək lazımdır” formulundan istifadə etmək olmaz.

Xüsusilə melazmada lazer müalicəsi daha mürəkkəbdir.

Amerika Dermatologiya Akademiyası melazma üçün lazer və işıq terapiyasını əsas müalicəyə əlavə edilə bilən seçimlərdən biri kimi göstərir; günəşdən qorunma və topikal müalicə çox vaxt əsas planın bir hissəsi olaraq qalır.

Dəri tonu da lazer seçimində əhəmiyyətlidir. Bəzi dəri tiplərində yanlış cihaz və ya yüksək enerji postinflamatuar hiperpigmentasiya və ya hipopiqmentasiya riskini artıra bilər.

Vəfa Clinic-də Fotona lazer daxil olmaqla müxtəlif lazer və cihaz əsaslı prosedurlar Aparat kosmetologiya xidmətləri çərçivəsində təqdim olunur. Klinikanın öz məlumatında da lazer parametrlərinin dəri tipinə, günəşə məruz qalma tarixçəsinə və digər fərdi xüsusiyyətlərə uyğun seçilməsinin vacib olduğu qeyd edilir.

Melazma niyə adi ləkə kimi müalicə edilməməlidir?

Melazma təkrarlamağa meylli piqmentasiya problemidir.

Sadəcə mövcud piqmenti aradan qaldırmaq kifayət etməyə bilər, çünki əsas triggerlər davam etdikdə ləkə yenidən tündləşə bilər.

Melazma müalicəsində adətən üç istiqamət birlikdə qiymətləndirilir:

Günəş və görünən işıqdan qorunma: yeni melanin istehsalının qarşısını almağa kömək edir.

Topikal müalicə: artıq piqmentin azalmasına və melanin istehsalının idarə edilməsinə yönələ bilər.

Uyğun hallarda prosedurlar: kimyəvi pilinq, microneedling və müəyyən lazer/işıq müalicələri əlavə edilə bilər.

AAD-nin məlumatına görə melazma müalicəsində nəticənin görünməsi çox vaxt 3–12 ay çəkə bilər. Uzun müddətdir mövcud olan melazmada isə daha çox vaxt lazım ola bilər.

Buna görə melazmada “1 prosedurla bütün ləkələr silinir” kimi vədlərə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.

Çilləri tamamilə yox etmək mümkündürmü?

Müəyyən prosedurlarla çillərin rəngini nəzərəçarpan şəkildə açmaq mümkündür.

Məsələn:

çillərin görünüşünü azalda bilər.

Amma genetik meyllilik aradan qalxmır.

Günəşə məruz qaldıqda yeni çillər yarana və ya açılmış çillər yenidən tündləşə bilər.

Bu səbəbdən estetik prosedurdan sonra belə günəşdən qorunma davam etdirilməlidir.

Üzdəki bütün qəhvəyi nöqtələri də “çil” hesab edib lazerlə aradan qaldırmaq düzgün deyil. Bəzi xal və digər piqmentli dəri törəmələri xarici görünüşcə çilə və günəş ləkəsinə bənzəyə bilər.

Hansı piqmentli ləkələrdə əvvəlcə dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Yeni yaranmış və ya dəyişən piqmentli dəri törəmələrini kosmetik prosedurla aradan qaldırmazdan əvvəl dermatoloji qiymətləndirmək vacibdir.

Xüsusilə ləkə:

əvvəlcə dermatoloqa müraciət edilməlidir.

DermNet solar lentigo kimi xoşxassəli qəhvəyi ləkələrin bəzi hallarda erkən melanoma və digər piqmentli törəmələrlə qarışdırıla biləcəyini bildirir. Şübhəli dəyişikliklər dermatoskopiya və lazım gəldikdə biopsiya ilə qiymətləndirilə bilər.

Vəfa Clinic-in Dermatologiya səhifəsində də yeni yaranan və ya ölçü, forma və rəng dəyişikliyi göstərən dəri törəmələrinin əvvəlcə dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməsinin vacibliyi qeyd edilir.

Belə vəziyyətdə birbaşa “ləkə silmə” proseduru seçmək düzgün yanaşma deyil.

Üzdəki ləkələr üçün düzgün müalicə necə seçilir?

İlk mərhələdə dəri qiymətləndirilməli və piqmentasiyanın növü müəyyən edilməlidir.

Mütəxəssis aşağıdakıları nəzərə ala bilər:

Melazma kimi hallarda dermatoloq Wood lampası və ya dermatoskop vasitəsilə piqmentin xüsusiyyətlərini daha ətraflı qiymətləndirə bilər.

Bundan sonra:

Çillər və solar lentigines üçün: günəşdən qorunma, topikal vasitələr və uyğun lazer/pilinq prosedurları nəzərdən keçirilə bilər.

Melazma üçün: günəşdən və görünən işıqdan qorunma, topikal müalicə və seçilmiş hallarda prosedurlar kombinə edilə bilər.

Postinflamatuar hiperpigmentasiya üçün: ilk növbədə akne, ekzema və ya digər iltihab mənbəyi nəzarətə alınmalı, daha sonra ləkə müalicəsi planlaşdırılmalıdır.

Vəfa Clinic-in Dermatologiya xidməti piqment dəyişikliklərinin və ləkələrin dermatoloji qiymətləndirilməsini əhatə edir. Klinikanın öz məlumatında da eyni görünən dəri dəyişikliklərinin fərqli səbəblərə malik ola biləcəyi və düzgün diaqnozdan sonra müalicə seçilməsinin vacibliyi vurğulanır.

Diaqnoz məlum olduqdan sonra estetik korreksiya üçün Kosmetologiya xidmətləri və uyğun hallarda Aparat kosmetologiya prosedurları ayrıca qiymətləndirilə bilər.

Dərinizdəki çil və ya piqment ləkəsinin növünü müəyyənləşdirmək və uyğun yanaşmanı seçmək üçün Vəfa Clinic ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

Piqmentasiya ilə bağlı daha geniş tibbi məlumat üçün Amerika Dermatologiya Akademiyasının melazmanın diaqnostika və müalicəsi üzrə tövsiyələri və ev şəraitində güclü turşu istifadəsinin riskləri barədə ABŞ FDA-nın kimyəvi pilinqlər üzrə təhlükəsizlik xəbərdarlığı ilə tanış ola bilərsiniz.

Üzdə çillər və piqment ləkələri haqqında tez-tez verilən suallar

1. Üzdə çillər niyə çoxalır?

Çillərin yaranmasında genetik meyllilik və günəş şüaları əsas rol oynayır. UV şüalanması melanin istehsalını artırdığı üçün yaz və yay aylarında çillər həm daha çox, həm də daha tünd görünə bilər. Günəşdən qorunma onların tündləşməsini azaltmağa kömək edir.

2. Çillər öz-özünə keçirmi?

Klassik çillər qış aylarında və günəşdən qorunma ilə nəzərəçarpan dərəcədə sola bilər. Lakin genetik meyllilik qaldığı üçün günəşə yenidən məruz qaldıqda tündləşə və yeni çillər yarana bilər. Solar lentigines isə çillərdən fərqli olaraq adətən daha qalıcıdır.

3. Sızanaqdan qalan qəhvəyi ləkələr keçirmi?

Bir çox səthi postinflamatuar hiperpigmentasiya ləkəsi zamanla tədricən sola bilər. Amerika Dermatologiya Akademiyasına görə bəzi səthi ləkələr 6–12 ay ərzində açıla bilər, daha dərin piqmentasiya isə daha uzun müddət qala bilər. Sızanaqları sıxmaq və dərini qıcıqlandırmaq yeni ləkələrin yaranmasını artıra bilər.

4. Piqment ləkələri üçün hansı SPF istifadə etmək lazımdır?

Gündəlik geniş spektrli SPF 30 və ya daha yüksək qoruma istifadə etmək məqsədəuyğundur. Melazmada görünən işıq da rol oynaya bildiyi üçün dəmir oksid tərkibli rəngli günəş qoruyucular əlavə üstünlük verə bilər. Günəşdən qoruyucunu gün ərzində lazım olduqda yeniləmək vacibdir.

5. Piqment ləkələri lazerlə tam silinir?

Bəzi çillər və solar lentigines lazerə yaxşı cavab verə bilər, lakin bütün piqment problemləri üçün nəticə eyni deyil. Xüsusilə melazmada təkrarlanma mümkündür və lazer çox vaxt günəşdən qorunma və topikal müalicə ilə birlikdə nəzərdən keçirilir. Yanlış lazer və parametrlər bəzi dəri tiplərində piqmentasiyanı daha da artıra bilər.

6. Evdə turşu ilə ləkələri soymaq olarmı?

Yüksək konsentrasiyalı professional kimyəvi pilinq məhlullarını evdə istifadə etmək təhlükəlidir. FDA belə məhsulların ciddi kimyəvi yanıq, şişkinlik, infeksiya, rəng dəyişikliyi və çapıq yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir.

7. Üzdəki hansı ləkələr təhlükəli ola bilər?

Ləkənin sürətlə böyüməsi, formasının və rənginin dəyişməsi, qeyri-bərabər sərhəd, bir neçə fərqli rəng, qanama və ya digər ləkələrdən nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənməsi dermatoloji qiymətləndirmə tələb edir. Bəzi xoşxassəli günəş ləkələri xarici görünüşcə digər piqmentli törəmələrə bənzəyə bildiyi üçün şübhəli nahiyəni birbaşa kosmetik üsulla aradan qaldırmaq düzgün deyil.

Instagram
Facebook
Youtube