Körpənin dərisində doğulduğu andan görünən və ya həyatının ilk həftələrində yaranan qırmızı, qəhvəyi, çəhrayı və göyümtül ləkələr valideynlərdə narahatlıq yarada bilər. Xüsusilə ləkə böyüyürsə, rəngi dəyişirsə və ya üz nahiyəsində yerləşirsə, onun uşağın sağlamlığına təsir edib-etməyəcəyi sualı meydana çıxır.
Doğum ləkələrinin əksəriyyəti xoşxassəlidir və xüsusi müalicə tələb etmir. Bəzi ləkələr uşaq böyüdükcə tədricən solur, digərləri isə uzun müddət qalır. Lakin müəyyən doğum ləkələri yalnız kosmetik dəyişiklik deyil, əlavə müayinə tələb edən damar, piqmentasiya və ya nadir genetik vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər.
Doğum ləkəsinin təhlükəli olub-olmadığını müəyyən edərkən yalnız rəngi və ölçüsü nəzərə alınmır. Onun hansı nahiyədə yerləşməsi, nə qədər sürətlə böyüməsi, dəri səthində yara yaradıb-yaratmaması və digər əlamətlərlə müşayiət olunması da vacibdir.
Məsələn, boynun arxasında yerləşən kiçik çəhrayı ləkə çox vaxt müalicəsiz sola bilər. Lakin göz qapağında sürətlə böyüyən hemangioma görməyə təsir göstərə bilər. Eyni şəkildə, bədəndə çoxsaylı qəhvəyi ləkələrin olması müəyyən genetik vəziyyətlərin qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Bu səbəbdən doğum ləkəsi olan hər uşağın təcili müalicəyə ehtiyacı yoxdur. Əsas məsələ hansı dəyişikliklərin normal inkişafın bir hissəsi olduğunu, hansılarının isə vaxtında tibbi müdaxilə tələb etdiyini fərqləndirməkdir.
Doğum ləkələri hansı hallarda təhlükəsiz hesab olunur?
Doğum ləkələrinin böyük hissəsi uşağın sağlamlığına mənfi təsir göstərmir.
Xüsusilə kiçik, sabit ölçülü və əlavə şikayət yaratmayan ləkələr çox vaxt xoşxassəli olur. Bəzi doğum ləkələrinin müəyyən böyümə və solma xüsusiyyətləri onların normal inkişafının bir hissəsidir.
Məsələn, yenidoğulmuşun alın, göz qapağı və boyun nahiyəsində yerləşən açıq çəhrayı nevus simplex ləkələri zamanla zəifləyə bilər. Bel və sağrı nahiyəsində görünən boz-göy rəngli anadangəlmə dermal melanositoz da çox vaxt uşaqlıq dövründə solur.
Lakin bütün doğum ləkələrinin eyni inkişaf xüsusiyyətinə malik olduğunu düşünmək düzgün deyil.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin klinik xüsusiyyətləri haqqında məlumatında əksər ləkələrin zərərsiz olduğu, lakin bəzi növlərin sağlamlıq problemlərinin erkən əlaməti ola biləcəyi qeyd edilir.
Doğum ləkəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdirsə, çox vaxt ciddi problem ehtimalı daha aşağı olur:
- Uşaqda ağrı və narahatlıq yaratmır.
- Görməyə, nəfəsalmaya və qidalanmaya mane olmur.
- Üzərində yara və ya qanama yoxdur.
- Həkim tərəfindən xoşxassəli növ kimi müəyyən edilib.
- Ölçü və rəng dəyişiklikləri həmin ləkə növünün gözlənilən inkişafına uyğundur.
Bununla belə, yeni aşkar edilmiş doğum ləkəsinin növünü müəyyənləşdirmək üçün ilkin tibbi qiymətləndirmə faydalıdır.
Doğum ləkəsində hansı əlamətlər təhlükəli ola bilər?
Doğum ləkəsinin təhlükə yaratma ehtimalı onun növündən asılıdır. Bəzi damar törəmələrinin böyüməsi gözlənilən hal olsa da, həmin böyümə müəyyən nahiyələrdə funksional problem yarada bilər.
Digər tərəfdən, piqmentli doğum ləkələrində yeni düyün, səbəbsiz qanama və qeyri-adi dəyişikliklər diqqətlə qiymətləndirilməlidir.
Ləkənin qısa müddətdə sürətlə böyüməsi
İnfantil hemangiomalar həyatın ilk aylarında sürətlə böyüyə bilər. Bu, onların təbii inkişaf prosesinin bir hissəsidir.
Lakin böyümə göz, dodaq, burun və digər həssas nahiyələrə təsir edirsə, gözləmək düzgün olmaya bilər.
Bəzi iri və ya geniş sahəni əhatə edən hemangiomalar da əlavə müayinə tələb edir.
Piqmentli doğum ləkələrində isə bədən böyüməsi ilə izah olunmayan sürətli və qeyri-bərabər dəyişikliklər qiymətləndirilməlidir.
Ləkənin üzərində yara yaranması
Xüsusilə infantil hemangiomaların bir hissəsində dəri səthində yara əmələ gələ bilər. Bu vəziyyət ulserasiya adlanır.
Ulserasiya zamanı:
- dəri səthi açılır;
- ağrı və həssaslıq yaranır;
- qanama baş verə bilər;
- infeksiya riski artır;
- sağaldıqdan sonra çapıq qala bilər.
Yara əmələ gəlməsi hemangiomanın müalicəyə ehtiyacı olduğunu göstərə bilər.
Doğum ləkəsinin qanaması
Bəzi qabarıq damar mənşəli törəmələr zədələndikdə qanaya bilər.
Kiçik travmadan sonra az miqdarda qanama hər zaman ciddi xəstəlik demək deyil.
Lakin qanama tez-tez təkrarlanırsa, heç bir zədələnmə olmadan başlayırsa və ya yaranın səthi sağalmırsa, tibbi qiymətləndirmə tələb olunur.
Qanama güclüdürsə və fasiləsiz möhkəm təzyiqə baxmayaraq dayanmırsa, təcili tibbi yardım alınmalıdır.
Ləkənin ağrı və digər simptomlar yaratması
Doğum ləkələrinin böyük hissəsi ağrısız olur.
Lakin xüsusilə sürətlə böyüyən və ya yara əmələ gətirən damar törəmələrində ağrı, həssaslıq və qıcıqlanma müşahidə edilə bilər.
Ağrı ilə yanaşı artan qızartı, şişkinlik, istilik hissi və irinli axıntı varsa, infeksiya ehtimalı nəzərə alınmalıdır.
Belə hallarda özbaşına krem və ya antiseptik istifadə edərək müayinəni gecikdirmək düzgün deyil.
Hansı doğum ləkələrində təcili həkimə müraciət edilməlidir?
Bəzi doğum ləkələri sadəcə planlı dermatoloji müayinə tələb etdiyi halda, müəyyən vəziyyətlərdə daha sürətli tibbi yardım vacibdir.
Xüsusilə aşağıdakı əlamətlərə diqqət edilməlidir.
| Müşahidə edilən vəziyyət | Tövsiyə olunan yanaşma |
|---|---|
| Doğum ləkəsi var, lakin şikayət yaratmır | Planlı ilkin müayinə |
| Körpədə sürətlə böyüyən qırmızı hemangioma | Gecikdirilmədən mütəxəssis qiymətləndirməsi |
| Göz qapağında və ya gözə yaxın hemangioma | Erkən dermatoloji və oftalmoloji qiymətləndirmə |
| Ləkənin üzərində yara və ya təkrarlanan qanama | Qısa müddətdə tibbi müayinə |
| Hemangioma qidalanmanı çətinləşdirir | Təcili tibbi qiymətləndirmə |
| Səsli və çətin nəfəsalma, tənəffüs pozulması | Təcili yardım |
| Geniş üz ləkəsi ilə birlikdə qıcolma | Təcili yardım |
| Böyük anadangəlmə xalda yeni sərt düyün və ya qeyri-adi dəyişiklik | Gecikdirilmədən dermatoloji müayinə |
Bu bölgü ümumi istiqamət verir. Konkret vəziyyətin təcililiyi uşağın yaşı, ümumi vəziyyəti və əlavə əlamətlərə görə dəyişir.
Körpədə hemangioma nə vaxt təhlükəli olur?
İnfantil hemangioma körpələrdə müşahidə edilən xoşxassəli damar törəməsidir.
Bəzi hemangiomalar doğuş zamanı zəif görünür, daha sonra həyatın ilk həftələrində böyüməyə başlayır.
Səthi hemangiomalar çox vaxt parlaq qırmızı və qabarıq olur. Dərin hemangiomalar isə göyümtül və dərialtı şişkinlik şəklində görünə bilər.
Hemangiomaların əksəriyyəti zamanla geriləməyə meyllidir. Lakin bəzi hallarda onların böyüməsini sadəcə müşahidə etmək kifayət deyil.
Göz qapağı və göz ətrafında hemangioma
Göz qapağında və ya gözə yaxın yerləşən hemangioma böyüdükcə göz qapağını aşağı çəkə, gözə təzyiq göstərə və görmə inkişafına təsir edə bilər.
Xüsusilə körpəlik dövründə görmə sisteminin inkişaf etdiyi nəzərə alınmalıdır.
Belə hallarda görmə zəifliyi, astiqmatizm və ambliopiya riski yarana bilər.
Bu səbəbdən göz ətrafında yerləşən hemangiomalar erkən müayinə edilməlidir. Görməyə təsir ehtimalı varsa, pediatr, dermatoloq və oftalmoloqun birgə qiymətləndirməsi lazım ola bilər.
Dodaq və ağız ətrafında hemangioma
Dodaq və ağız ətrafında böyüyən hemangioma qidalanmanı çətinləşdirə bilər.
Bundan əlavə, bu nahiyədə hemangiomanın səthində yara əmələ gəlməsi ehtimalı yüksək ola bilər.
Körpə əmərkən ağlayırsa, qidalanması azalırsa və ya ləkə üzərində ağrılı yara yaranıbsa, vaxtında həkimə müraciət edilməlidir.
Boyun və tənəffüs yollarına yaxın hemangioma
Üzün aşağı hissəsi, çənə və boyunda müəyyən paylanma ilə yerləşən geniş hemangiomalar nadir hallarda tənəffüs yollarında hemangioma ilə əlaqəli ola bilər.
Bu zaman:
- nəfəsalmanın çətinləşməsi;
- nəfəs zamanı fitə və ya xırıltıya bənzər səs;
- səsin qeyri-adi dəyişməsi;
- tənəffüs zamanı güclü çətinlik
kimi əlamətlər yarana bilər.
Bu əlamətlər xüsusilə körpədə müşahidə edilirsə, təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır.
Böyük və çoxsaylı hemangiomalar
Böyük, geniş sahəni əhatə edən hemangiomalar bəzi hallarda ətraf toxumalara və anatomik strukturlara təsir göstərə bilər.
Bundan əlavə, dəridə beş və ya daha çox infantil hemangioma olduqda qaraciyərdə də hemangiomaların mövcudluğu ehtimalı qiymətləndirilə bilər.
Amerika Pediatriya Akademiyasının infantil hemangiomaların idarə olunması üzrə klinik təlimatında yüksək riskli hemangiomalarda erkən mütəxəssisə yönləndirmə və lazım gəldikdə əlavə müayinə tövsiyə olunur.
Dəridə çoxsaylı hemangiomanın olması mütləq daxili orqanlarda problem olduğu demək deyil. Lakin bəzi hallarda qaraciyərin ultrasəs müayinəsi lazım ola bilər.
Hemangioma üçün həkimə nə qədər erkən müraciət etmək lazımdır?
İnfantil hemangiomalar həyatın ilk aylarında sürətlə böyüyə bilər.
Bu səbəbdən yüksək riskli hemangiomalarda müalicənin gecikdirilməməsi vacibdir.
Amerika Pediatriya Akademiyası belə hemangiomaların ideal olaraq həyatın ilk ayı ərzində ixtisaslaşmış mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməsini tövsiyə edir.
Bu yanaşmanın məqsədi görmə, qidalanma, tənəffüs və digər funksiyalara təsir göstərə biləcək ağırlaşmaların qarşısını mümkün qədər erkən almaqdır.
Üzdəki qırmızı və bənövşəyi doğum ləkəsi təhlükəlidirmi?
Üzdə yerləşən bütün qırmızı doğum ləkələri təhlükəli deyil.
Məsələn, nevus simplex adlanan çəhrayı ləkələr yenidoğulmuşlarda tez-tez müşahidə edilir və çox vaxt zamanla solur.
Lakin port-wine stain kimi tanınan kapilyar malformasiyalar fərqli xüsusiyyətlərə malikdir.
Port-wine ləkəsi nə vaxt əlavə müayinə tələb edir?
Port-wine stain doğuş zamanı mövcud olan, adətən yastı, çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi rəngli damar mənşəli ləkədir.
Bu ləkələr çox vaxt öz-özünə keçmir.
Xüsusilə alın və yuxarı göz qapağını əhatə edən müəyyən port-wine ləkələri Sturge-Weber sindromu ilə əlaqəli ola bilər.
Bu sindrom nadir damar inkişafı vəziyyətidir və bəzi insanlarda göz və sinir sistemi ilə bağlı problemlər yarada bilər.
Port-wine ləkələrinin risk qiymətləndirilməsi üzrə mütəxəssis konsensusunda alın nahiyəsini əhatə edən yüksək riskli ləkələrdə erkən oftalmoloji və nevroloji qiymətləndirmə tövsiyə olunur.
Bu, üzdə port-wine ləkəsi olan hər uşaqda Sturge-Weber sindromu olduğu demək deyil.
Lakin ləkənin dəqiq yerləşməsi hansı əlavə müayinələrə ehtiyac olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Gözlə bağlı hansı əlamətlərə diqqət etmək lazımdır?
Bəzi yüksək riskli üz ləkələri qlaukoma ilə əlaqəli ola bilər.
Körpədə gözlə bağlı aşağıdakı dəyişikliklər varsa, oftalmoloji qiymətləndirmə vacibdir:
- gözün qeyri-adi böyümüş görünməsi;
- həddindən artıq yaşarma;
- işığa güclü həssaslıq;
- buynuz qişada bulanıqlıq.
Lakin qlaukoma hər zaman valideynin görə biləcəyi açıq əlamətlər yaratmır.
Buna görə yüksək riskli port-wine ləkəsində yalnız simptomların yaranmasını gözləmək düzgün deyil.
Bədəndə çoxsaylı qəhvəyi doğum ləkələri təhlükəlidirmi?
Qəhvəyi doğum ləkələri arasında café-au-lait adlanan ləkələr geniş yayılıb.
Bu ləkələr adətən yastı, hamar və ətraf dəridən daha tünd olur.
Bir və ya iki café-au-lait ləkəsi sağlam uşaqlarda da müşahidə edilə bilər.
Lakin çoxsaylı ləkələr bəzi genetik vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər.
Altı və daha çox café-au-lait ləkəsi
Uşaqda altı və daha çox café-au-lait ləkəsi müşahidə olunursa, əlavə qiymətləndirmə lazım ola bilər.
Bu xüsusiyyət neyrofibromatoz tip 1 (NF1) adlı genetik vəziyyətin diaqnostik meyarlarından biridir.
Ləkələrin ölçüsü də nəzərə alınır:
- Yetkinlik dövründən əvvəl diametri 5 mm-dən böyük olan altı və ya daha çox ləkə.
- Yetkinlik dövründən sonra diametri 15 mm-dən böyük olan altı və ya daha çox ləkə.
Lakin bu əlamət təkbaşına bütün hallarda NF1 diaqnozu qoymaq üçün kifayət deyil.
2021-ci ildə yenilənmiş neyrofibromatoz diaqnostika meyarlarında dəri ləkələri ilə yanaşı digər klinik və genetik göstəricilərin də nəzərə alınması vurğulanır.
Hansı əlavə əlamətlərə diqqət etmək lazımdır?
Çoxsaylı café-au-lait ləkələri ilə yanaşı aşağıdakı xüsusiyyətlər müşahidə oluna bilər:
- qoltuqaltı və qasıq nahiyəsində çilə bənzər piqmentasiya;
- müəyyən sinir mənşəli törəmələr;
- gözlə əlaqəli dəyişikliklər;
- bəzi sümük inkişafı problemləri.
Bu əlamətlərin olması mütləq ciddi ağırlaşma olduğu demək deyil.
Lakin uşaqda çoxsaylı qəhvəyi ləkələr varsa, pediatr və ya dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməli, lazım gəldikdə tibbi genetika mütəxəssisinə yönləndirilməlidir.
Böyük anadangəlmə xal təhlükəlidirmi?
Anadangəlmə melanositar nevus doğuş zamanı mövcud olan və ya erkən dövrdə görünən piqmentli dəri törəməsidir.
Bu xallar kiçik, orta, böyük və ya nəhəng ölçülü ola bilər.
Kiçik anadangəlmə xalların böyük hissəsi xoşxassəlidir.
Lakin böyük və xüsusilə nəhəng anadangəlmə melanositar nevuslarda melanoma riski daha yüksək ola bilər.
Hansı dəyişikliklər narahatlıq yaratmalıdır?
Anadangəlmə xalın uşaq böyüdükcə müəyyən qədər genişlənməsi normal ola bilər.
Lakin aşağıdakı dəyişikliklər əlavə qiymətləndirmə tələb edir:
- Xalın daxilində yeni sərt və sürətlə böyüyən düyün.
- Əvvəlki görünüşdən ciddi fərqlənən rəng dəyişikliyi.
- Səbəbsiz qanama.
- Sağalmayan yara.
- Davamlı ağrı.
- Xalın müəyyən hissəsində qeyri-adi qalınlaşma.
Böyük anadangəlmə nevuslarda xoşxassəli düyünlər də yarana bilər. Ona görə hər yeni qabarıqlıq melanoma demək deyil.
Lakin bu dəyişikliklərin təhlükəsiz olub-olmadığını yalnız görünüşə əsasən müəyyən etmək olmaz.
DermNet-in anadangəlmə melanositar nevusların riskləri haqqında məlumatında melanoma ehtimalının xüsusilə iri və nəhəng nevuslarda daha yüksək olduğu, fərdi izləmənin vacibliyi qeyd edilir.
Böyük doğum ləkəsi mütləq götürülməlidirmi?
Xeyr. Böyük anadangəlmə nevusun olması onun bütün hallarda cərrahi yolla çıxarılmasını tələb etmir.
Cərrahi qərar verilərkən:
- nevusun ölçüsü;
- yerləşdiyi nahiyə;
- dəri və dərialtı toxumanın xüsusiyyətləri;
- fərdi risklər;
- əməliyyatın mümkün ağırlaşmaları;
- gələcək çapıq və estetik nəticə
birlikdə qiymətləndirilir.
Böyük nevusun çıxarılması da melanoma riskini bütün hallarda tam aradan qaldırmaya bilər.
Buna görə belə törəmələrdə əsas yanaşma fərdi risk qiymətləndirilməsi və uyğun izləmə planıdır.
Göy və boz doğum ləkələri təhlükəlidirmi?
Körpələrdə xüsusilə bel və sağrı nahiyəsində görünən göy və boz-göy ləkələr çox vaxt anadangəlmə dermal melanositozla əlaqəlidir.
Bu ləkələr bəzən göyərməyə bənzəyə bilər.
Lakin onların yaranma mexanizmi travmadan sonrakı qansızmadan fərqlidir.
Anadangəlmə dermal melanositoz adətən xoşxassəlidir və bir çox uşaqda yaş artdıqca tədricən solur.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin görünüş xüsusiyyətləri haqqında məlumatında bu tip ləkələrin çox vaxt uşaqlıq dövründə solduğu qeyd edilir.
Bununla belə, bütün göyümtül dəri dəyişiklikləri dermal melanositoz deyil.
Ləkə doğuş zamanı mövcud olmayıbsa, ağrılıdırsa, qabarıqdırsa və ya qeyri-adi şəkildə dəyişirsə, onun başqa səbəbləri qiymətləndirilməlidir.
Böyük, çoxsaylı və qeyri-adi nahiyələrdə yerləşən göyümtül ləkələrdə də dermatoloq müayinəsi faydalı ola bilər.
Bel və sağrı nahiyəsində geniş doğum ləkələri nə vaxt riskli olur?
Belin aşağı hissəsində və sağrı nahiyəsində yerləşən bütün doğum ləkələri təhlükəli deyil.
Lakin bəzi geniş damar mənşəli ləkələr onurğa və digər anatomik strukturların inkişaf xüsusiyyətləri ilə əlaqəli ola bilər.
Xüsusilə belin aşağı hissəsini, sağrı və aralıq nahiyəsini əhatə edən geniş, seqmental infantil hemangiomalarda əlavə qiymətləndirmə lazım ola bilər.
Bu cür hallarda nadir LUMBAR sindromu və əlaqəli anatomik dəyişikliklər nəzərə alınır.
Amerika Pediatriya Akademiyasının yüksək riskli hemangiomalar haqqında klinik təlimatında belin aşağı hissəsində və aralıq nahiyəsində yerləşən bəzi geniş hemangiomaların əlavə struktur anomaliyaları ilə əlaqəli ola biləcəyi göstərilir.
Lakin yalnız beldə ləkənin olması onurğa xəstəliyi demək deyil.
Ləkənin növü, sahəsi və əlavə fiziki əlamətlər qiymətləndirildikdən sonra ultrasəs və ya MRT kimi müayinələrə ehtiyac olub-olmadığı müəyyən edilir.
Doğum ləkəsi necə müayinə olunur?
Doğum ləkəsinin təhlükəli olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün ilk mərhələdə onun növü müəyyən edilir.
Dermatoloji müayinə zamanı ləkənin:
- rəngi;
- ölçüsü;
- sərhədləri;
- yerləşdiyi nahiyə;
- dəri səthindən qabarıq olub-olmaması;
- hansı yaşda meydana çıxdığı;
- böyümə və dəyişmə sürəti;
- yaratdığı əlavə şikayətlər
nəzərə alınır.
Əksər doğum ləkələrində klinik qiymətləndirmə ilkin diaqnoz üçün kifayət edə bilər.
Lakin bəzi hallarda əlavə müayinələr lazım olur.
Dermatoskopiya
Piqmentli doğum ləkələrində dermatoskopiya müəyyən dəri və piqment strukturlarının daha ətraflı qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Xüsusilə anadangəlmə melanositar nevusların izlənməsində istifadə oluna bilər.
Lakin dermatoskopiya bütün hallarda yekun diaqnoz vermir.
Şübhəli dəyişikliklər olduqda əlavə diaqnostik yanaşma tələb oluna bilər.
Ultrasəs və MRT
Bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində ultrasəs müayinəsi törəmənin dərinliyini və xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə kömək edə bilər.
Əgər ləkə müəyyən struktur dəyişiklikləri ilə əlaqəli ola bilərsə, MRT və digər görüntüləmə üsulları lazım ola bilər.
Lakin hər doğum ləkəsi üçün ultrasəs və ya MRT aparılması vacib deyil.
Müayinə planı ləkənin xüsusiyyətlərinə və klinik şübhəyə əsasən seçilir.
Oftalmoloji və digər ixtisas müayinələri
Göz ətrafında yerləşən bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində oftalmoloji müayinə lazım ola bilər.
Alın və göz qapağını əhatə edən yüksək riskli port-wine ləkələrində isə nevroloji qiymətləndirmə də nəzərdən keçirilə bilər.
Çoxsaylı café-au-lait ləkələrində tibbi genetika mütəxəssisinin konsultasiyası faydalı ola bilər.
Böyük anadangəlmə nevuslarda əlavə müayinələr fərdi risklərə əsasən planlaşdırılır.
Bu səbəbdən ilkin dermatoloji qiymətləndirmə doğum ləkəsinin yalnız dəri ilə məhdudlaşıb-məhdudlaşmadığını müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Təhlükəli doğum ləkələri necə müalicə olunur?
Doğum ləkəsinin müalicəsi onun növündən və yaratdığı problemdən asılıdır.
Məqsəd hər ləkəni tamamilə yox etmək deyil. Bəzi hallarda əsas hədəf görmə və tənəffüs kimi funksiyaları qorumaq, yara və qanamanın qarşısını almaq və gələcək ağırlaşma ehtimalını azaltmaqdır.
Dərman müalicəsi
Müalicə tələb edən infantil hemangiomalarda oral propranolol bəzi hallarda əsas müalicə seçimi olur.
Bu dərman hemangiomanın böyüməsini nəzarətə almağa və tədricən kiçilməsinə kömək edə bilər.
Lakin propranolol həkim nəzarəti olmadan istifadə edilməməlidir.
Preparatın qan təzyiqinə, ürək döyüntüsünə və qan şəkərinə təsiri nəzərə alınmalıdır.
Bəzi kiçik, səthi hemangiomalarda isə yerli timolol istifadə oluna bilər.
Müalicə seçimi uşağın yaşı, hemangiomanın növü və digər sağlamlıq xüsusiyyətlərinə əsaslanır.
Lazer müalicəsi
Bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində lazer prosedurları istifadə oluna bilər.
Xüsusilə port-wine ləkələrində damarları hədəfləyən pulsed dye laser (PDL) texnologiyası tətbiq edilə bilər.
Məqsəd ləkənin rəngini açmaq və müəyyən hallarda onun qalınlaşmasının qarşısını almağa kömək etməkdir.
Lakin hər damar ləkəsi üçün lazer müalicəsi zəruri deyil.
Həmçinin bütün lazer texnologiyaları eyni təsirə malik deyil. Vəfa Clinic-də təqdim olunan lazer və aparat prosedurlarının konkret doğum ləkəsinə uyğunluğu cihazın xüsusiyyətləri və tibbi göstərişlər əsasında müəyyənləşdirilməlidir.
Cərrahi müdaxilə
Bəzi böyük piqmentli nevuslarda və funksional problem yaradan törəmələrdə cərrahi müalicə nəzərdən keçirilə bilər.
Bu qərarda törəmənin növü, risk səviyyəsi, əməliyyatın mümkün ağırlaşmaları və sonrakı çapıqlaşma ehtimalı birlikdə qiymətləndirilir.
Hər böyük doğum ləkəsinin cərrahi çıxarılması vacib deyil.
Müalicə planı fərdi şəkildə hazırlanmalıdır.
Valideynlər doğum ləkəsini evdə necə izləməlidir?
Doğum ləkəsinin müşahidəsi xüsusilə həyatın ilk aylarında əhəmiyyətli ola bilər.
Bəzi hemangiomalar sürətlə böyüdüyü üçün dəyişikliklərin vaxtında fərq edilməsi müalicəyə ehtiyacın müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.
Ləkənin görünüşünü qeyd edin
Doğum ləkəsinin ilk dəfə nə vaxt müşahidə edildiyini və hansı dəyişikliklərin yarandığını qeyd etmək faydalıdır.
Mümkün olduqda eyni işıqlandırma şəraitində fotoşəkillər çəkmək ləkənin əvvəlki vəziyyətlə müqayisəsini asanlaşdıra bilər.
Həkim məsləhət görərsə, ölçünü izləmək üçün fotoşəkildə xətkeşdən istifadə etmək olar.
Lakin yalnız fotoşəkilə əsasən ləkənin təhlükəsiz olduğunu müəyyən etmək mümkün deyil.
Dəriyə əlavə qıcıqlanma verməyin
Doğum ləkəsinin üzərinə:
- turşu tərkibli məhsullar;
- ağardıcı vasitələr;
- güclü antiseptiklər;
- ev şəraitində istifadə olunan lazer və yandırıcı cihazlar
tətbiq edilməməlidir.
Xüsusilə körpə dərisi həssas olduğu üçün belə müdaxilələr yanıq, infeksiya və çapıqlaşma yarada bilər.
Yara və qanamaya diqqət edin
Hemangiomanın üzərində yara yaranıbsa, onu sürtmək və qabığını qoparmaq düzgün deyil.
Belə hallarda yara qulluğu həkimin tövsiyəsinə uyğun aparılmalıdır.
Əgər uşaqda ağrı, təkrarlanan qanama və ya infeksiya əlamətləri varsa, müayinə gecikdirilməməlidir.
Doğum ləkəsi üçün nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
Doğum ləkəsi ilk dəfə aşkar edildikdə onun növünün müəyyənləşdirilməsi faydalıdır.
Bəzi ləkələr sadəcə müşahidə tələb edir. Digərlərində isə erkən müalicə sonrakı ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edə bilər.
Xüsusilə aşağıdakı hallarda həkimə müraciət edilməlidir:
- Körpədə qırmızı ləkə sürətlə böyüyürsə.
- Hemangioma göz, burun və ya ağız yaxınlığında yerləşirsə.
- Doğum ləkəsi üzərində yara və ya qanama yaranırsa.
- Ləkə qidalanmaya və ya digər gündəlik funksiyalara mane olursa.
- Alın və göz qapağında geniş port-wine ləkəsi varsa.
- Bədəndə altı və daha çox café-au-lait ləkəsi müşahidə edilirsə.
- Böyük anadangəlmə xalda yeni düyün, qeyri-adi böyümə və ya rəng dəyişikliyi yaranırsa.
- Ləkənin hansı növə aid olduğu aydın deyilsə.
Nəfəsalmada çətinlik, qıcolma və ya dayanmayan güclü qanama olduqda isə planlı dermatoloq qəbulunu gözləmək deyil, təcili tibbi yardım almaq lazımdır.
Doğum ləkəsinin düzgün qiymətləndirilməsi lazımsız müalicələrdən qaçmağa və tibbi müdaxilənin həqiqətən vacib olduğu halları müəyyən etməyə kömək edir.
Vəfa Clinic-də dəri ləkələri və törəmələrinin dermatoloji qiymətləndirilməsi zamanı onların görünüşü, inkişaf xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınır. Körpələrdə xüsusi pediatrik və ya multidissiplinar müayinə tələb olunan hallarda isə müvafiq ixtisaslı mütəxəssisə yönləndirmə ehtiyacı müəyyən edilməlidir.
Doğum ləkələrinin təhlükəsi haqqında tez-tez verilən suallar
Doğum ləkəsi təhlükəlidirmi?
Doğum ləkələrinin əksəriyyəti xoşxassəlidir və uşağın sağlamlığına təhlükə yaratmır. Lakin müəyyən hemangiomalar, geniş üz damar ləkələri, böyük anadangəlmə melanositar nevuslar və çoxsaylı piqment ləkələri əlavə müayinə tələb edə bilər. Risk ləkənin növündən, yerləşdiyi nahiyədən və inkişaf xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Körpədə qırmızı doğum ləkəsi böyüyürsə, nə etmək lazımdır?
Qırmızı ləkə infantil hemangioma ola bilər və bu törəmələr həyatın ilk aylarında böyüyə bilər. Lakin ləkə gözə, buruna və ya ağıza yaxın yerləşirsə, sürətlə böyüyürsə və ya yara əmələ gətirirsə, erkən mütəxəssis qiymətləndirməsi lazımdır. Yüksək riskli hemangiomalarda müayinə həyatın ilk ayında aparılmalıdır.
Doğum ləkəsinin qanaması təhlükəlidirmi?
Doğum ləkəsi zədələndikdə az miqdarda qanama yarana bilər. Lakin səbəbsiz və təkrarlanan qanama, yara əmələ gəlməsi və ağrı əlavə müayinə tələb edir. Qanama güclüdürsə və davamlı təzyiqə baxmayaraq dayanmırsa, təcili tibbi yardım alınmalıdır.
Uşağın bədənində çoxsaylı qəhvəyi ləkələr varsa, bu nə deməkdir?
Bir və ya iki café-au-lait ləkəsi sağlam uşaqlarda da müşahidə edilə bilər. Lakin altı və daha çox belə ləkə müəyyən ölçü meyarlarına uyğun gəlirsə, neyrofibromatoz tip 1 və digər genetik vəziyyətlər baxımından qiymətləndirmə lazım ola bilər. Təkcə ləkələrin sayı diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil.
Göy doğum ləkəsi xərçəng əlamətidirmi?
Bel və sağrı nahiyəsində yaranan tipik göy və boz-göy doğum ləkələri çox vaxt anadangəlmə dermal melanositozla əlaqəli olur və xoşxassəlidir. Bu ləkələrin böyük hissəsi zamanla solur. Lakin qeyri-adi yerləşən, yeni yaranan, qabarıqlaşan və ya dəyişən göyümtül törəmələr dermatoloq tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Göz ətrafındakı doğum ləkəsi görməyə təsir edə bilərmi?
Bəli. Xüsusilə göz qapağında sürətlə böyüyən infantil hemangioma görmə inkişafına təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, alın və yuxarı göz qapağında yerləşən müəyyən port-wine ləkələri qlaukoma ilə əlaqəli ola bilər. Belə vəziyyətlərdə erkən oftalmoloji müayinə vacibdir.
Doğum ləkəsi üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?
İlkin qiymətləndirmə pediatr və ya dermatoloq tərəfindən aparıla bilər. Ləkənin xüsusiyyətindən asılı olaraq uşaq dermatoloqu, oftalmoloq, nevroloq, tibbi genetika mütəxəssisi və ya cərrahın konsultasiyası lazım ola bilər. Uyğun mütəxəssis doğum ləkəsinin növünə və yaratdığı risklərə əsasən seçilir.
