Doğum ləkələri körpənin dərisində doğulduğu andan mövcud olan və ya həyatının ilk həftələrində görünməyə başlayan rəng və struktur dəyişiklikləridir. Onlar qırmızı, çəhrayı, qəhvəyi, qara və ya göyümtül rəngdə ola bilər. Bəzi ləkələr dəri səthində yastı qalır, digərləri isə böyüdükcə qabarıq görünüş alır.
Doğum ləkələrinin əksəriyyəti xoşxassəlidir və xüsusi müalicə tələb etmir. Bəziləri uşaq böyüdükcə öz-özünə solur, müəyyən növlər isə uzun illər qalır. Lakin sürətlə böyüyən, funksional narahatlıq yaradan və ya estetik baxımdan nəzərəçarpan ləkələrdə müalicə gündəmə gələ bilər.
Doğum ləkəsini götürmək üçün lazer, dərman müalicəsi və cərrahi müdaxilə kimi müxtəlif üsullardan istifadə olunur. Ancaq bütün doğum ləkələrinə eyni proseduru tətbiq etmək mümkün deyil.
Məsələn, damar mənşəli qırmızı ləkələrdə müəyyən lazer texnologiyaları faydalı ola bilər. İnfantil hemangiomalarda isə bəzi hallarda dərman müalicəsinə üstünlük verilir. Böyük və ya şübhəli piqmentli doğum ləkələrində cərrahi müdaxilə və əlavə diaqnostik qiymətləndirmə lazım gələ bilər.
Bu səbəbdən müalicə seçilməzdən əvvəl ləkənin növü, ölçüsü, yerləşdiyi nahiyə və zamanla necə dəyişdiyi müəyyən edilməlidir. Məqsəd yalnız dərinin görünüşünü yaxşılaşdırmaq deyil, həm də mümkün ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.
Doğum ləkəsini götürmək hər zaman lazımdırmı?
Doğum ləkələrinin hamısının müalicə edilməsi vacib deyil. Bəzi növlər heç bir müdaxilə olmadan tədricən solur və uşağın sağlamlığına təsir göstərmir.
Məsələn, yenidoğulmuşlarda alın, göz qapağı və boyun nahiyəsində görünən nevus simplex adlı çəhrayı ləkələr çox vaxt ilk illərdə azalır.
Bel və sağrı nahiyəsində yerləşən anadangəlmə dermal melanositoz da bir çox uşaqda zamanla solur.
Belə vəziyyətlərdə yalnız müşahidə kifayət edə bilər.
Lakin bəzi doğum ləkələri üçün erkən müalicə daha məqsədəuyğundur. Xüsusilə:
- ləkə sürətlə böyüyürsə;
- gözə, buruna və ya ağıza yaxın yerləşirsə;
- qidalanma və ya görməyə mane olursa;
- üzərində ağrılı yara yaranırsa;
- təkrarlanan qanama müşahidə edilirsə;
- böyük sahəni əhatə edirsə;
- əlavə xəstəliklə əlaqəli olma ehtimalı varsa.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin müalicəsinə dair tövsiyələrində əksər ləkələrin müşahidə edilə biləcəyi, lakin müəyyən növlərdə erkən müdaxilənin funksional və estetik ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək etdiyi qeyd edilir.
Müalicəyə ehtiyacın olub-olmaması yalnız ləkənin böyüklüyü ilə müəyyən edilmir. Kiçik, lakin göz qapağında yerləşən hemangioma bəzən daha böyük, lakin başqa problem yaratmayan ləkədən daha tez müdaxilə tələb edə bilər.
Doğum ləkəsinin növü müalicə seçiminə necə təsir edir?
Doğum ləkələri əsasən damar və piqment mənşəli olmaqla iki böyük qrupa ayrılır.
Damar mənşəli ləkələr qan damarlarının inkişaf xüsusiyyətləri və ya damar hüceyrələrinin çoxalması ilə əlaqəlidir. Onlar adətən çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi görünür.
Piqment mənşəli ləkələr isə dəridə melanin piqmentinin və ya melanosit hüceyrələrinin yerləşməsi ilə əlaqəlidir. Bu ləkələr qəhvəyi, qara, boz və ya göyümtül rəngdə ola bilər.
Hər iki qrup daxilində fərqli xəstəliklər mövcuddur.
Məsələn, infantil hemangioma damar hüceyrələrinin çoxalması nəticəsində yaranan xoşxassəli törəmədir. Port-wine stain isə kapilyar damar malformasiyasıdır.
Hər ikisi qırmızı görünə bilər, lakin onların inkişafı və müalicəsi fərqlidir.
Eyni şəkildə, café-au-lait ləkəsi ilə anadangəlmə melanositar nevus da qəhvəyi görünə bilər. Ancaq bu iki vəziyyət üçün eyni lazer və ya cərrahi yanaşmanı seçmək düzgün deyil.
Bu səbəbdən dəri ləkələrinin dermatoloji qiymətləndirilməsi müalicədən əvvəl əsas mərhələdir. Ləkənin dəqiq növü müəyyən edilmədən kosmetik prosedura başlamaq istənilən nəticəni verməyə və əlavə risk yarada bilər.
Doğum ləkələri lazerlə necə götürülür?
Lazer müalicəsi bəzi doğum ləkələrinin rəngini azaltmaq və görünüşünü yaxşılaşdırmaq üçün istifadə olunan prosedurlardan biridir.
Lazer enerjisi müəyyən toxuma komponentlərini hədəfləyir. Cihazın növündən asılı olaraq bu təsir qan damarlarına və ya piqmentə yönələ bilər.
Müalicə zamanı məqsəd ətraf sağlam toxumanı mümkün qədər qorumaqla ləkənin görünüşünə səbəb olan strukturlara kontrollu təsir göstərməkdir.
Lakin doğum ləkələrində istifadə edilən bütün lazerlər eyni deyil.
Damar mənşəli ləkələrdə damarları hədəfləyən lazerlər, müəyyən piqmentli ləkələrdə isə melanin piqmentinə təsir edən texnologiyalar istifadə oluna bilər.
Damar mənşəli ləkələrdə lazer
Qırmızı və bənövşəyi damar ləkələrində istifadə olunan üsullardan biri pulsed dye laser, qısaca PDL adlanan lazer texnologiyasıdır.
Bu lazerin enerjisi qan damarlarında olan hemoqlobin tərəfindən udulur. Nəticədə müəyyən səthi damarlar kontrollu şəkildə zədələnir və ləkənin rəngi tədricən açıla bilər.
PDL xüsusilə port-wine ləkələrinin müalicəsində istifadə olunur.
North Bristol NHS Trust-ın port-wine ləkələrinin lazerlə müalicəsi haqqında məlumatında bir çox ləkənin rənginin prosedurdan sonra açıldığı, lakin tamamilə yox olmasının nadir olduğu qeyd edilir.
Bəzən bir neçə seans tələb olunur və ləkənin rəngi sonradan yenidən tündləşə bilər.
Piqmentli doğum ləkələrində lazer
Piqment mənşəli doğum ləkələrinin bəzi növlərində melanin piqmentini hədəfləyən lazerlərdən istifadə oluna bilər.
Məsələn, müəyyən hallarda Q-switched və pikosaniyə lazer texnologiyaları piqmentin azalması məqsədilə nəzərdən keçirilir.
Lakin bu prosedurların effektivliyi ləkənin növündən, piqmentin dəridə yerləşdiyi dərinlikdən və dəri tonundan asılıdır.
Bəzi piqmentli ləkələr lazerə yaxşı cavab versə də, digərlərində nəticə məhdud ola bilər.
Xüsusilə melanositar nevuslarda lazer tətbiqi daha ehtiyatla qiymətləndirilməlidir. Şübhəli törəməni lazerlə məhv etmək histopatoloji diaqnostikanı çətinləşdirə bilər.
Lazer müalicəsi neçə seans tələb edir?
Doğum ləkələrinin lazer müalicəsində universal seans sayı yoxdur.
Seansların sayı:
- ləkənin növündən;
- ölçüsündən;
- rəngindən;
- piqmentin və ya damarların dərinliyindən;
- dəri tonundan;
- istifadə olunan lazer texnologiyasından;
- əvvəlki seanslara reaksiyadan
asılıdır.
Bəzi ləkələrdə bir neçə prosedurdan sonra nəzərəçarpan açılma mümkündür. Digərlərində isə daha çox seans lazım ola və nəticə məhdud qala bilər.
Lazer müalicəsinin məqsədi hər zaman ləkəni tamamilə yox etmək deyil. Bəzən rəngin açılması və görünüşün daha az nəzərəçarpan olması real müalicə hədəfidir.
Port-wine doğum ləkəsi necə müalicə olunur?
Port-wine stain dəridəki kapilyar damarların inkişaf xüsusiyyətləri ilə əlaqəli olan qırmızı və ya bənövşəyi ləkədir.
Bu ləkə adətən doğuş zamanı mövcud olur və çox vaxt öz-özünə keçmir.
Uşaq böyüdükcə ləkənin ölçüsü bədənlə birlikdə arta bilər. Bəzi insanlarda isə yaş artdıqca rəngi tündləşir və səthi qalınlaşa bilər.
Port-wine ləkələrində müalicənin əsas məqsədi rəngi azaltmaq və müəyyən hallarda gələcək dəri dəyişikliklərini məhdudlaşdırmaqdır.
Bu məqsədlə PDL geniş istifadə olunan prosedurdur.
Great Ormond Street Hospital-ın kapilyar malformasiyalarda lazer müalicəsi haqqında məlumatında PDL-nin port-wine ləkələrinin rənginin açılması üçün əsas üsullardan biri olduğu göstərilir.
Port-wine ləkəsi tamamilə yox olurmu?
Lazer müalicəsindən sonra port-wine ləkəsinin rəngi nəzərəçarpan dərəcədə açıla bilər.
Lakin bütün hallarda tam yox olma mümkün deyil.
Nəticəyə ləkənin yerləşdiyi nahiyə, damarların dərinliyi və fərdi xüsusiyyətlər təsir edir.
Bəzi pasiyentlərdə əlavə seanslara ehtiyac yaranır. Ləkə yenidən tündləşdikdə isə davametdirici müalicə nəzərdən keçirilə bilər.
Port-wine ləkəsini hansı yaşda müalicə etmək olar?
Bu ləkələrin qiymətləndirilməsi erkən yaşda aparıla bilər.
Müalicənin başlama vaxtı isə uşağın yaşı, ləkənin yerləşdiyi nahiyə, istifadə edilən lazer və prosedur zamanı ağrı nəzarətinin necə təmin olunacağından asılıdır.
Bəzi hallarda erkən lazer müalicəsi məqsədəuyğun ola bilər.
Lakin hər körpəyə eyni yaşda prosedur tövsiyə etmək düzgün deyil.
Xüsusilə üzün alın və göz qapağı nahiyəsində yerləşən port-wine ləkələrində əvvəlcə göz və sinir sistemi ilə əlaqəli əlavə qiymətləndirməyə ehtiyac olub-olmadığı müəyyən edilməlidir.
İnfantil hemangioma necə müalicə olunur?
İnfantil hemangioma körpələrdə meydana çıxan xoşxassəli damar törəməsidir.
Bu törəmələr həyatın ilk aylarında sürətlə böyüyə, daha sonra isə illər ərzində tədricən kiçilə bilər.
Kiçik və problem yaratmayan hemangiomalarda yalnız müşahidə kifayət edə bilər.
Lakin müəyyən hallarda erkən müalicə tələb olunur.
Xüsusilə göz, dodaq, burun və tənəffüs yollarına yaxın yerləşən hemangiomalar funksional problem yarada bilər.
Propranolol ilə müalicə
Müalicəyə ehtiyacı olan infantil hemangiomalarda oral propranolol əsas dərman seçimlərindən biridir.
Propranolol beta-blokator qrupuna aid preparatdır.
O, hemangiomanın böyüməsini azaltmağa və törəmənin tədricən kiçilməsinə kömək edə bilər.
Amerika Pediatriya Akademiyasının infantil hemangiomaların müalicə təlimatında sistemli dərman müalicəsi tələb edən hallarda propranolol birinci seçim olaraq göstərilir.
Lakin propranolol hər hemangioma üçün vacib deyil.
Preparatın istifadəsi zamanı:
- ürək döyüntüsü;
- qan təzyiqi;
- qan şəkəri;
- qidalanma vəziyyəti;
- yanaşı xəstəliklər
nəzərə alınmalıdır.
Xüsusilə körpələrdə dərmanın qidalanma ilə əlaqəli düzgün istifadəsi vacibdir. Qidalanmanın zəiflədiyi və qusmanın olduğu vəziyyətlərdə qan şəkərinin düşməsi riski arta bilər.
Buna görə propranolol yalnız həkim tərəfindən təyin edilməli və tibbi nəzarət altında istifadə olunmalıdır.
Timolol ilə müalicə
Bəzi kiçik, nazik və səthi infantil hemangiomalarda timolol adlı yerli preparat istifadə oluna bilər.
Timolol da beta-blokator qrupuna aiddir.
Bu preparat bəzi səthi hemangiomaların ölçüsünün və rənginin azalmasına kömək edə bilər.
Lakin bütün hemangiomalara uyğun deyil.
Xüsusilə böyük, dərin və sürətlə böyüyən hemangiomalarda yalnız yerli preparat kifayət etməyə bilər.
Timololun dəriyə tətbiq olunan formasının hemangioma üçün istifadəsi də həkim nəzarəti tələb edir. Açıq yaraya və böyük sahələrə tətbiq zamanı sistemli sorulma riski nəzərə alınmalıdır.
Hemangiomada lazer və cərrahi üsullar
İnfantil hemangiomaların bir hissəsi kiçildikdən sonra dəridə qalıq qızartı, damar görünüşü və ya artıq toxuma qala bilər.
Belə hallarda lazer və ya cərrahi korreksiya nəzərdən keçirilə bilər.
Lakin aktiv böyümə mərhələsində bütün hemangiomalar üçün lazer ilk seçim deyil.
Dərman, lazer və cərrahi müdaxilə arasında seçim törəmənin xüsusiyyətlərinə və yaratdığı risklərə əsaslanmalıdır.
Anadangəlmə hemangioma ilə infantil hemangioma da eyni deyil. Bəzi anadangəlmə hemangioma növləri propranolola cavab vermir və fərqli idarəetmə tələb edir.
Qəhvəyi doğum ləkələri necə götürülür?
Qəhvəyi doğum ləkələri müxtəlif piqmentasiya dəyişiklikləri ilə əlaqəli ola bilər.
Onların hamısı eyni müalicəyə cavab vermir.
Məsələn, café-au-lait ləkəsi ilə anadangəlmə melanositar nevus eyni görünüşdə ola bilər, lakin fərqli bioloji xüsusiyyətlərə malikdir.
Café-au-lait ləkələrinin müalicəsi
Café-au-lait ləkələri adətən yastı, açıq və ya orta qəhvəyi rəngli piqment sahələridir.
Bu ləkələr çox vaxt xoşxassəlidir və tibbi müdaxilə tələb etmir.
Lakin estetik narahatlıq yaradırsa, bəzi lazer texnologiyaları nəzərdən keçirilə bilər.
Məsələn, müəyyən Q-switched lazer sistemləri piqmentin azalmasına kömək edə bilər.
Bununla belə, nəticələr hər pasiyentdə eyni olmur.
DermNet-in café-au-lait ləkələrinin lazerlə müalicəsi haqqında məlumatında nəticələrin dəyişkən olduğu, piqmentasiya pozuntuları və çapıq riskinin mövcudluğu qeyd edilir.
Bəzi hallarda ləkə əvvəl açılsa da, sonradan yenidən tündləşə bilər.
Bu səbəbdən prosedurdan əvvəl tam və qalıcı yox olma ehtimalı barədə real gözləntilər müəyyən edilməlidir.
Əgər uşağın bədənində altı və daha çox café-au-lait ləkəsi varsa, kosmetik müalicədən əvvəl müəyyən genetik vəziyyətlər baxımından qiymətləndirmə lazım ola bilər.
Göy və boz doğum ləkələrinin müalicəsi
Bel və sağrı nahiyəsində görünən anadangəlmə dermal melanositoz çox vaxt müalicə tələb etmir.
Bu ləkələrin böyük hissəsi uşaqlıq dövründə tədricən solur.
Lakin bəzi göyümtül piqmentli dəri dəyişiklikləri uzun müddət qala bilər.
Məsələn, Ota nevusu kimi müəyyən dermal melanositoz növlərində piqment dərinin daha dərin qatlarında yerləşir.
Belə hallarda seçilmiş lazer texnologiyaları piqmentin azalmasına kömək edə bilər.
DermNet-in Ota və İto nevuslarının müalicəsi haqqında məlumatında Q-switched və bəzi pikosaniyə lazerlərinin istifadə oluna bildiyi, lakin bir neçə seans tələb olunduğu və piqmentasiyanın təkrarlana biləcəyi göstərilir.
Bu səbəbdən bütün göy doğum ləkələrində dərhal lazer proseduru aparılması düzgün deyil.
Əvvəlcə ləkənin dəqiq növü müəyyən edilməlidir.
Anadangəlmə xallar cərrahi yolla götürülürmü?
Anadangəlmə melanositar nevus doğuş zamanı mövcud olan və ya erkən uşaqlıq dövründə görünən piqmentli dəri törəməsidir.
Bu xalların ölçüsü və görünüşü fərqli ola bilər.
Kiçik və stabil nevuslar çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir.
Lakin bəzi hallarda cərrahi çıxarılma nəzərdən keçirilə bilər.
Kiçik anadangəlmə xallar
Kiçik anadangəlmə nevusda:
- şübhəli dəyişiklik;
- davamlı travma;
- izləməni çətinləşdirən yerləşmə;
- estetik narahatlıq
olduqda cərrahi müdaxilə qiymətləndirilə bilər.
Xalın çıxarılması üçün uyğun üsul onun dərinliyindən və yerləşdiyi sahədən asılıdır.
Bəzi kiçik nevuslar yerli anesteziya ilə cərrahi şəkildə çıxarıla bilər.
Lakin uşağın yaşı və prosedura uyğunluğu da nəzərə alınmalıdır.
Böyük və nəhəng anadangəlmə nevuslar
Böyük anadangəlmə nevusların idarə olunması daha mürəkkəb ola bilər.
Bu törəmələr geniş dəri sahəsini və bəzən dərin toxumaları əhatə edir.
Cərrahi çıxarılma bəzi hallarda:
- bir neçə mərhələdə;
- toxuma genişləndirilməsi ilə;
- dəri köçürülməsi;
- xüsusi plastik cərrahi texnikalarla
aparıla bilər.
Lakin böyük nevusun tam çıxarılması həmişə mümkün olmur.
DermNet-in anadangəlmə melanositar nevusların cərrahi idarə olunması haqqında məlumatında çıxarılma qərarının nevusun ölçüsünə, dərinliyinə, melanoma riskinə və əməliyyatın mümkün ağırlaşmalarına görə verildiyi bildirilir.
Həmçinin böyük və nəhəng nevuslarda dəridən kənar nahiyələrlə əlaqəli risklər ola bildiyi üçün cərrahi çıxarılma melanoma ehtimalını bütün hallarda tam aradan qaldırmır.
Bu səbəbdən böyük anadangəlmə nevusların müalicəsi fərdi və uzunmüddətli yanaşma tələb edir.
Piqmentli xalı lazerlə götürmək olarmı?
Melanositar nevuslarda lazer müalicəsinə xüsusi ehtiyatla yanaşılmalıdır.
Lazer piqmenti azalda bilər, lakin nevus hüceyrələrinin hamısını aradan qaldırmaya bilər.
Bundan əlavə, törəmə lazerlə məhv edildikdə histopatoloji müayinə üçün kifayət qədər toxuma əldə edilməyə bilər.
Xüsusilə melanoma baxımından şübhəli olan xallar lazerlə məhv edilməməlidir.
Belə vəziyyətlərdə uyğun biopsiya və cərrahi yanaşma seçilməlidir.
Doğum ləkəsinin cərrahi götürülməsi necə aparılır?
Cərrahi prosedurun gedişi ləkənin növündən, ölçüsündən və yerləşdiyi nahiyədən asılıdır.
Kiçik piqmentli törəmələrdə cərrahi müdaxilə çox vaxt daha sadə olur.
Böyük və geniş sahəni əhatə edən doğum ləkələrində isə daha mürəkkəb planlaşdırma tələb edilə bilər.
Prosedurdan əvvəl:
- törəmənin növü qiymətləndirilir;
- çıxarılma sərhədi planlaşdırılır;
- uyğun anesteziya üsulu seçilir;
- mümkün çapıq və digər risklər izah edilir.
Cərrahi müdaxilə zamanı törəmə uyğun texnika ilə çıxarılır.
Yaranın ölçüsündən asılı olaraq dəri tikişlə bağlana və ya əlavə rekonstruktiv üsul tələb oluna bilər.
Əldə edilən toxuma zəruri hallarda histopatoloji müayinəyə göndərilir.
Cərrahiyyənin üstünlüklərindən biri çıxarılan toxumanın laboratoriyada qiymətləndirilə bilməsidir.
Lakin bütün doğum ləkələrinin cərrahi yolla çıxarılması məqsədəuyğun deyil.
Böyük damar malformasiyalarında və ya dərin toxumalara yayılan törəmələrdə cərrahi müdaxilə xüsusi risklər daşıya bilər.
Bu səbəbdən bəzi hallarda dermatoloq, pediatr, damar anomaliyaları üzrə mütəxəssis və plastik cərrahın birgə qiymətləndirməsi lazım olur.
Doğum ləkəsini hansı yaşda götürmək olar?
Doğum ləkələrinin götürülməsi üçün bütün növlərə aid universal yaş həddi yoxdur.
Müalicənin vaxtı ləkənin xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Bəzi doğum ləkələri körpəlik dövründə erkən müdaxilə tələb edir.
Məsələn, göz ətrafında böyüyən və görməyə təsir edə bilən infantil hemangiomanın müalicəsi gecikdirilməməlidir.
Amerika Pediatriya Akademiyası yüksək riskli infantil hemangiomaların ideal olaraq həyatın ilk ayı ərzində mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməsini tövsiyə edir.
Digər tərəfdən, problem yaratmayan kiçik piqmentli ləkələrdə müalicə daha böyük yaşlara saxlanıla bilər.
Yaş seçiminə təsir edən amillər bunlardır:
- ləkənin tibbi riskləri;
- uşağın yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti;
- müalicənin təcili olub-olmaması;
- lokal və ya ümumi anesteziyaya ehtiyac;
- gözlənilən nəticə;
- prosedurun yaratdığı mümkün ağırlaşmalar.
Bu səbəbdən “doğum ləkəsi yalnız müəyyən yaşdan sonra götürülə bilər” kimi ümumi yanaşma düzgün deyil.
Müalicənin vaxtı fərdi olaraq seçilməlidir.
Lazer və cərrahi müalicədən sonra dəridə iz qalırmı?
Doğum ləkəsinin müalicəsindən sonra dəridə müəyyən dəyişikliklər qala bilər.
Bu, istifadə olunan üsuldan, ləkənin ölçüsündən və dərinin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Lazerdən sonra mümkün dəyişikliklər
Lazer prosedurundan sonra:
- qızartı;
- yüngül şişkinlik;
- müvəqqəti tündləşmə;
- qabıqlanma;
- açıq və ya tünd piqmentli sahələr
yarana bilər.
Xüsusilə damar mənşəli ləkələrdə PDL prosedurundan sonra bir müddət bənövşəyi rəngli izlər görünə bilər.
Bu dəyişikliklər çox vaxt müvəqqəti olur.
Lakin bəzi hallarda qalıcı piqmentasiya fərqi və ya çapıq yarana bilər.
Cərrahi müdaxilədən sonra çapıq
Cərrahi çıxarılmadan sonra çapıq qalması mümkündür.
Çapığın görünüşünə:
- yaranın ölçüsü;
- dərinliyi;
- yerləşdiyi nahiyə;
- tikiş texnikası;
- dəriyə düşən gərginlik;
- fərdi sağalma xüsusiyyətləri
təsir edir.
Bəzi hallarda nazik və az nəzərəçarpan xətt qalır.
Daha böyük müdaxilələrdən sonra isə geniş çapıq yarana bilər.
Xüsusilə keloidə və hipertrofik çapığa meylli insanlarda əməliyyatdan əvvəl bu risk qiymətləndirilməlidir.
Heç bir çıxarılma üsulu bütün pasiyentlərdə tamamilə izsiz nəticəyə zəmanət vermir.
Doğum ləkəsi müalicəsindən sonra dəriyə necə qulluq edilməlidir?
Prosedurdan sonrakı qulluq seçilən müalicəyə görə dəyişir.
Dərman müalicəsi alan körpə ilə lazer və ya cərrahi müdaxilə keçirmiş pasiyentin qulluq qaydaları eyni deyil.
Lazerdən sonra dəri qulluğu
Lazer prosedurundan sonra müalicə sahəsində qızartı və həssaslıq yarana bilər.
Bu dövrdə:
- dərini sürtməmək;
- qıcıqlandırıcı kosmetik məhsullardan uzaq durmaq;
- qabıqları qoparmamaq;
- həkimin təyin etdiyi nəmləndirici və qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək;
- günəşdən qorunmaq
vacibdir.
Dərinin vəziyyətinə görə əlavə sarğı və ya xüsusi qulluq tələb oluna bilər.
Cərrahiyyədən sonra yara qulluğu
Cərrahi müdaxilədən sonra yaranın təmiz saxlanması və sarğının düzgün qorunması əsas mərhələlərdəndir.
Əgər tikiş qoyulubsa, tikişlərin nə vaxt çıxarılacağı həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Yara tam bağlanana qədər onu uzun müddət suda saxlamaq, güclü mexaniki təsir göstərmək və qabıqları qoparmaq olmaz.
Yara bağlandıqdan sonra günəşdən qorunma çapığın rənginin daha tünd qalmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.
Hansı əlamətlərdə həkimə müraciət etmək lazımdır?
Müalicədən sonra:
- ağrı getdikcə artırsa;
- qızartı ətraf dəriyə yayılırsa;
- irinli axıntı yaranırsa;
- qanama dayanmırsa;
- yüksək hərarət müşahidə edilirsə;
- yara kənarları açılırsa,
tibbi yardım almaq lazımdır.
Uşaqlarda müalicədən sonrakı vəziyyət də ayrıca izlənməlidir. Xüsusilə körpənin qidalanması, ümumi halı və ağrı əlamətləri diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Doğum ləkəsini evdə götürmək mümkündürmü?
Doğum ləkələrini evdə kəsmək, yandırmaq və ya güclü kosmetik vasitələrlə silməyə çalışmaq təhlükəlidir.
Xüsusilə körpə dərisi həssas olduğu üçün yanlış müdaxilə əlavə zədələnmə yarada bilər.
İnternetdə təklif olunan bəzi ağardıcı kremlər, turşular və xal çıxaran vasitələr doğum ləkəsinin növündən asılı olmayaraq istifadə edilir. Halbuki damar mənşəli ləkə ilə piqmentli törəmə eyni mexanizmlə yaranmır.
Belə məhsullar:
- kimyəvi yanıq;
- infeksiya;
- qalıcı piqmentasiya;
- çapıq;
- diaqnozun gecikməsi
kimi problemlərə səbəb ola bilər.
Bundan əlavə, piqmentli doğum ləkəsi melanoma baxımından şübhəlidirsə, evdə aparılan müdaxilə düzgün histopatoloji qiymətləndirməyə mane ola bilər.
Bu səbəbdən ləkəni götürmək istəyi olduqda əvvəlcə onun növü və müalicəyə ehtiyacı müəyyən edilməlidir.
Doğum ləkəsinin müalicəsi üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?
Doğum ləkəsinin ilkin qiymətləndirilməsi dermatoloq və ya pediatr tərəfindən aparıla bilər.
Müalicənin növündən asılı olaraq əlavə mütəxəssislərə ehtiyac yarana bilər.
Məsələn:
- infantil hemangiomalarda pediatrik damar anomaliyaları üzrə mütəxəssis;
- göz ətrafındakı ləkələrdə oftalmoloq;
- böyük anadangəlmə nevuslarda dermatoloq və plastik cərrah;
- müəyyən geniş damar malformasiyalarında multidissiplinar komanda
lazım ola bilər.
Dermatoloq ilk mərhələdə ləkənin növünü müəyyənləşdirir və müalicə ehtiyacını qiymətləndirir.
Vəfa Clinic-də dermatologiya xidmətləri dəri ləkələrinin və törəmələrinin diaqnostikası, qiymətləndirilməsi və uyğun müalicə yanaşmasının seçilməsini əhatə edir.
Klinikanın xidmət siyahısında Fotona lazer texnologiyası da mövcuddur. Lakin doğum ləkələri üçün xüsusi damar və ya piqment lazerinin tətbiq imkanları, həmçinin pediatrik prosedurların mövcudluğu ayrıca dəqiqləşdirilməlidir.
Doğum ləkəsini götürmək barədə qərar verərkən əsas məqsəd yalnız ləkənin görünüşünü azaltmaq olmamalıdır. Onun növünü müəyyən etmək, müalicənin həqiqətən lazım olub-olmadığını qiymətləndirmək və gözlənilən nəticə ilə mümkün risklər arasında düzgün seçim etmək vacibdir.
Doğum ləkəsinin götürülməsi haqqında tez-tez verilən suallar
Doğum ləkəsini tamamilə götürmək mümkündürmü?
Bəzi doğum ləkələrini cərrahi yolla tam çıxarmaq mümkün ola bilər. Lazer müalicəsi isə çox vaxt ləkənin rəngini azaltmağa yönəlir və bütün hallarda tam yox olma təmin edilmir. Nəticə ləkənin növündən, ölçüsündən, dərinliyindən və istifadə olunan prosedurdan asılıdır.
Doğum ləkəsi lazerlə neçə seansa götürülür?
Seans sayı doğum ləkəsinin növünə, rənginə, ölçüsünə və istifadə olunan lazerə görə dəyişir. Xüsusilə port-wine ləkələrində çox vaxt bir neçə seans tələb olunur. Bəzi piqmentli ləkələrdə də təkrar prosedurlar lazım ola bilər. Dəqiq seans sayı yalnız müayinə və müalicəyə reaksiyanın qiymətləndirilməsi əsasında müəyyən edilə bilər.
Körpələrdə doğum ləkəsini götürmək təhlükəlidirmi?
Müalicənin riski ləkənin növündən və istifadə olunan üsuldan asılıdır. Bəzi yüksək riskli hemangiomalarda erkən müalicə uşağın görmə və qidalanma kimi funksiyalarını qorumaq üçün vacibdir. Lakin bütün doğum ləkələri körpəlik dövründə müalicə tələb etmir. Qərar pediatrik və dermatoloji qiymətləndirməyə əsaslanmalıdır.
Hemangioma lazerlə, yoxsa dərmanla müalicə olunur?
Müalicə tələb edən infantil hemangiomalarda çox vaxt propranolol əsas dərman seçimidir. Bəzi kiçik və səthi hemangiomalarda timolol istifadə oluna bilər. Lazer isə müəyyən hallarda qalıq qızartı və damar dəyişikliklərinin azaldılması üçün tətbiq edilir. Seçim hemangiomanın ölçüsü, dərinliyi və yerləşdiyi nahiyədən asılıdır.
Qəhvəyi doğum ləkələri kremlə keçirmi?
Qəhvəyi doğum ləkələrinin hamısı kosmetik kremlərlə keçmir. Café-au-lait və anadangəlmə melanositar nevus kimi ləkələr fərqli mexanizmlə yaranır. Bəzi piqmentli ləkələrdə lazer nəzərdən keçirilə bilər, ancaq nəticə dəyişkəndir. Anadangəlmə melanositar nevusların müalicəsi isə ayrıca risk qiymətləndirməsi tələb edir.
Doğum ləkəsi götürüldükdən sonra çapıq qalırmı?
Cərrahi müdaxilədən sonra çapıq qalması mümkündür. Lazer prosedurlarında da piqmentasiya dəyişikliyi və nadir hallarda çapıq riski mövcuddur. Nəticə prosedurun dərinliyi, ləkənin yerləşdiyi sahə və dərinin fərdi sağalma xüsusiyyətlərindən asılıdır. Tamamilə izsiz nəticəyə zəmanət verilmir.
Doğum ləkəsini hansı yaşda götürmək daha yaxşıdır?
Bütün doğum ləkələri üçün eyni yaş həddi yoxdur. Yüksək riskli infantil hemangiomalarda erkən müalicə vacib ola bilər. Problem yaratmayan kiçik piqmentli ləkələrdə isə müdaxilə daha böyük yaşa saxlanıla bilər. Müalicənin vaxtı ləkənin növü, uşağın sağlamlıq vəziyyəti, anesteziya ehtiyacı və mümkün risklər əsasında müəyyənləşdirilir.
