Xal götürüldükdən sonra dəridə kiçik yara sahəsi yaranır və orqanizm həmin nahiyəni bərpa etməyə başlayır. Prosedurdan sonrakı ilk günlərdə yüngül qızartı, həssaslıq, şişkinlik və qabıqlanma müşahidə oluna bilər. Bunlar çox vaxt normal sağalma prosesinin bir hissəsidir.
Lakin yaranın necə və nə qədər müddətə sağalması xalın götürülmə üsulundan asılıdır. Cərrahi yolla çıxarılan və tikiş qoyulan yarayla səthi götürülmüş xalın yerində yaranan yara eyni formada sağalmaya bilər.
Bundan əlavə, xalın ölçüsü, yerləşdiyi nahiyə, dərinin xüsusiyyətləri və prosedurdan sonrakı qulluq da sağalma müddətinə təsir edir.
Xal götürüldükdən sonra əsas məqsəd yaranı infeksiyadan qorumaq, toxumanın normal bərpasına şərait yaratmaq və mümkün qədər az nəzərəçarpan çapıq formalaşmasını təmin etməkdir.
Bunun üçün yara qulluğu həkimin verdiyi göstərişlərə uyğun aparılmalı, qabıqlar zorla çıxarılmamalı və sağalma zamanı meydana çıxan qeyri-adi dəyişikliklər diqqətlə izlənilməlidir.
Xal götürüldükdən sonra dəri necə bərpa olunur?
Xal götürüldükdən sonra yara sağalması bir neçə mərhələdə baş verir. Bu proses dərinin zədələnmiş sahəsini bağlamaq və yeni toxuma formalaşdırmaq üçün orqanizmin təbii reaksiyasıdır.
Sağalmanın sürəti yaranın dərinliyindən və çıxarılma texnikasından asılı olsa da, əsas mərhələlər oxşardır.
İlk 24–48 saat: Qanamanın dayanması və ilkin bərpa
Prosedurdan dərhal sonra orqanizm qanamanı dayandırmaq və yaranı qorumaq üçün laxtalanma prosesini aktivləşdirir.
Bu mərhələdə:
- yüngül qızartı;
- müəyyən həssaslıq;
- az miqdarda şişkinlik;
- sarğı üzərində kiçik qan ləkələri
müşahidə oluna bilər.
Əgər xal cərrahi üsulla götürülübsə, yaranın kənarları tikişlə birləşdirilmiş ola bilər.
Səthi götürülmə zamanı isə yara açıq səth şəklində qalaraq tədricən yeni dəri ilə örtülür.
Bu mərhələdə yaranın təmiz saxlanması, sarğının düzgün qorunması və artıq mexaniki təsirdən uzaq durmaq vacibdir.
İlk günlər: Yeni dəri toxumasının yaranması
Sonrakı günlərdə orqanizm zədələnmiş sahədə yeni hüceyrələr və birləşdirici toxuma formalaşdırmağa başlayır.
İlkin iltihabi reaksiya tədricən azalır və yara səthinin bağlanması prosesi davam edir.
Səthi yaralarda üzərində nazik qabıq yarana bilər. Düzgün yara qulluğu zamanı isə yara səthi bir qədər nəm saxlanılaraq sağalma dəstəklənə bilər.
Bu dövrdə yüngül qaşınma və dartılma hissinin olması mümkündür.
Lakin ağrı, qızartı və şişkinliyin getdikcə artması normal sağalma əlaməti kimi qəbul edilməməlidir.
Sonrakı həftələr və aylar: Çapığın formalaşması
Yaranın səthi bağlandıqdan sonra da dərinin daxilində bərpa davam edir.
Kollagen lifləri yenidən təşkil olunur və çapıq toxuması tədricən dəyişir.
İlk dövrlərdə yara yeri:
- çəhrayı;
- qırmızı;
- bir qədər sərt;
- ətraf dəridən fərqli rəngdə
görünə bilər.
Bu dəyişikliklər zamanla azala bilər. Lakin çapığın tam yetişməsi və rənginin solması aylarla, bəzi hallarda bir ildən də uzun müddət davam edə bilər.
Bu səbəbdən yaranın bağlanması ilə çapığın tam formalaşması eyni proses hesab edilmir.
Xal götürülmə üsulu sağalma müddətinə necə təsir edir?
Xalın hansı üsulla götürülməsi yaranın dərinliyinə, tikiş ehtiyacına və bərpa müddətinə təsir göstərir.
Cərrahi üsulla götürülən xalın yarası
Cərrahi eksiziya zamanı xal uyğun dərinlikdə dəri toxuması ilə birlikdə çıxarılır.
Yaranın ölçüsündən asılı olaraq kənarları tikişlə bağlana bilər.
Belə hallarda sağalma zamanı əsas diqqət tikişlərin və yara kənarlarının qorunmasına yönəlir.
İlk günlərdə müəyyən dartılma və həssaslıq ola bilər. Xüsusilə çiyin, kürək və oynaq yaxınlığında yerləşən yaralarda hərəkət zamanı tikiş xəttinə gərginlik düşə bilər.
Bu səbəbdən bəzi fiziki fəaliyyətlərin müvəqqəti məhdudlaşdırılması lazım gəlir.
NHS-in dəri əməliyyatından sonrakı yara qulluğu haqqında tövsiyələrində sarğının qorunması, tikişlərin düzgün izlənməsi və yaranın yerləşdiyi nahiyəyə uyğun qulluq vacib məqamlar kimi göstərilir.
Səthi götürülən xalın yarası
Bəzi xoşxassəli, qabarıq dəri törəmələri səthi cərrahi üsulla çıxarıla bilər.
Belə hallarda dəridə kiçik, dairəvi və ya oval formalı yara sahəsi qala bilər.
Bu yaralar çox vaxt tikişsiz sağalır.
Yara səthində yeni dəri toxumasının yaranması və həmin sahənin tədricən örtülməsi əsas sağalma mexanizmidir.
İlkin mərhələdə yara yeri çəhrayı və nəm görünə bilər. Daha sonra səthi bağlanaraq tədricən ətraf dəriyə yaxınlaşır.
Lazer prosedurundan sonrakı yara
Bəzi xoşxassəli dəri törəmələrində lazer texnologiyalarından istifadə oluna bilər.
Lazerin yaratdığı zədələnmənin dərinliyinə görə dəridə qızartı, qabıqlanma və ya səthi yara meydana çıxa bilər.
Sağalma müddəti istifadə edilən texnologiyadan və müalicənin intensivliyindən asılıdır.
Lakin melanositar xalların lazerlə məhv edilməsi hər zaman uyğun deyil. Xüsusilə melanoma şübhəsi olan törəmədə toxumanın histopatoloji qiymətləndirilməsi lazım olduğuna görə diaqnozsuz lazer müdaxiləsindən qaçılmalıdır.
Buna görə götürülmədən əvvəl dəri törəmələrinin dermatoloji qiymətləndirilməsi həm düzgün çıxarılma üsulunun, həm də sonrakı qulluq planının müəyyənləşdirilməsində vacibdir.
Xal götürüldükdən sonra yara neçə günə sağalır?
Yaranın sağalma müddəti hər insanda eyni deyil.
Kiçik və səthi yaralar çox vaxt təxminən 7–14 gün ərzində bağlana bilər. Daha dərin yaralarda, xüsusilə aşağı ətraflarda və ya sağalmanı ləngidən əlavə xəstəliklər olduqda bu proses daha uzun çəkə bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının dəri biopsiyasından sonra yara sağalması haqqında məlumatında bir çox kiçik biopsiya yarasının 7–10 gün ərzində sağaldığı, lakin bəzi nahiyələrdə bunun daha uzun davam edə biləcəyi qeyd edilir.
Xal götürüldükdən sonra sağalma müddətini təxminən belə qiymətləndirmək olar:
| Mərhələ | Təxmini müddət |
|---|---|
| İlkin həssaslıq və yüngül şişkinlik | İlk 1–3 gün |
| Kiçik səthi yaranın bağlanması | Çox vaxt 1–2 həftə |
| Daha dərin və böyük yaranın bağlanması | Bir neçə həftə və ya daha uzun |
| Tikişlərin çıxarılması | Adətən 5–14 gün, nahiyədən asılı olaraq |
| Çapığın solması və yetişməsi | Bir neçə ay, bəzən 12 ay və daha uzun |
Bu müddətlər ümumi göstəricilərdir.
Məsələn, üzdəki kiçik yara ilə ayağın aşağı hissəsindəki daha dərin yara eyni sürətlə sağalmaya bilər.
Həmçinin şəkərli diabet, qan dövranı problemləri, siqaret istifadəsi və müəyyən dərmanlar sağalmanı ləngidə bilər.
Əgər yara gözlənildiyindən uzun müddət açıq qalırsa və ya əvvəl yaxşılaşdığı halda yenidən pisləşirsə, həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Xal götürüldükdən sonra yaraya necə qulluq etmək lazımdır?
Düzgün yara qulluğu sağalma prosesinin mühüm hissəsidir.
Lakin tikişli yara, tikişsiz səthi yara və xüsusi sarğı istifadə edilən sahələr üçün təlimatlar fərqlənə bilər.
Ona görə ilk növbədə proseduru aparan həkimin fərdi göstərişlərinə əməl edilməlidir.
İlk sarğını qoruyun
Prosedurdan sonra yara steril sarğı ilə örtülə bilər.
Bəzi cərrahi müdaxilələrdən sonra sarğının ilk 24–48 saat ərzində yerində saxlanması və quru qorunması tövsiyə olunur.
Lakin sarğının nə vaxt çıxarılması onun növündən və istifadə edilən texnikadan asılıdır.
Əgər xüsusi yapışqan lentlər, yəni Steri-Strips tətbiq edilibsə, onların nə vaxt çıxarılacağı həkim göstərişinə uyğun müəyyən edilməlidir.
Sarğını vaxtından əvvəl çıxarmaq və ya yapışmış materialı zorla qoparmaq yaranın yenidən qanamasına səbəb ola bilər.
Yaranı yumşaq şəkildə təmizləyin
Həkim sarğını açmağa və yaranı yumağa icazə verdikdən sonra həmin sahə ehtiyatla təmizlənə bilər.
Bunun üçün əvvəlcə əllər sabun və su ilə yuyulmalıdır.
Daha sonra yara ətrafı uyğun yumşaq təmizləyici və su ilə ehtiyatla təmizlənə bilər.
Yaranı sürtmək, sərt süngər istifadə etmək və ya güclü su təzyiqi altında yumaq düzgün deyil.
Təmizləmə zamanı məqsəd yara səthini qıcıqlandırmadan kir və ifrazat qalıqlarını uzaqlaşdırmaqdır.
Yaranı uyğun şəkildə nəm saxlayın
Kiçik dermatoloji yaralarda nəm mühitin qorunması sağalmanı dəstəkləyə bilər.
Bəzi tikişsiz və cərrahi yaralarda həkim sadə vazelin əsaslı qoruyucu vasitə tövsiyə edə bilər.
Bu vasitə yaranın həddindən artıq qurumasının və qalın qabıq yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının yara qulluğu və çapığın azaldılması üzrə tövsiyələrində yaranın təmiz saxlanılması, uyğun nəm mühitin qorunması və sarğı ilə müdafiə edilməsi vurğulanır.
Lakin bütün yaralara eyni kremi tətbiq etmək düzgün deyil. Xüsusilə xüsusi cərrahi yapışqan və ya fərqli sarğı istifadə olunubsa, həkimin göstərişləri əsas götürülməlidir.
Sarğını vaxtında dəyişin
Sarğı dəyişdirilərkən əllərin təmiz olmasına diqqət edilməlidir.
Sarğı:
- çirklənibsə;
- islanıbsa;
- yerindən çıxıbsa;
- ifrazatla dolubsa,
dəyişdirilməsi lazım ola bilər.
Lakin bəzi xüsusi sarğılar müəyyən müddət toxunulmadan saxlanılır.
Buna görə sarğının gündə neçə dəfə dəyişdirilməsi istifadə olunan materialdan və yaranın vəziyyətindən asılıdır.
Xal götürüldükdən sonra yaraya su dəymək olarmı?
Bu sualın cavabı istifadə olunan prosedur və sarğı növündən asılıdır.
Bir çox cərrahi çıxarılmadan sonra yaranın ilk 24–48 saat ərzində quru saxlanması tövsiyə oluna bilər.
Bəzi suya davamlı sarğılarla isə həkimin icazəsi əsasında daha erkən qısa duş qəbul etmək mümkündür.
Sarğı çıxarıldıqdan və həkim icazə verdikdən sonra yaranı yumşaq şəkildə yumaq olar.
Lakin aşağıdakı hərəkətlərdən çəkinmək vacibdir:
- yaranı uzun müddət suda saxlamaq;
- hamam vannasında islatmaq;
- hovuza girmək;
- saunada uzun müddət qalmaq;
- yara üzərinə güclü su təzyiqi yönəltmək.
Xüsusilə yara tam bağlanmayıbsa, hovuz və digər su mühitləri infeksiya riskini artıra bilər.
NHS-in dəri cərrahiyyəsindən sonrakı qulluq tövsiyələrində yara sağalana qədər üzgüçülük və uzunmüddətli suya batırılmadan uzaq durmağın vacibliyi qeyd olunur.
Yaranın artıq islana biləcəyini yalnız təqvim gününə əsasən müəyyən etmək düzgün deyil. Sarğının növü, tikişlərin vəziyyəti və sağalma mərhələsi də nəzərə alınmalıdır.
Xal götürüldükdən sonra yaranın qabıq bağlaması normaldırmı?
Bəli, xüsusilə səthi götürülmə üsullarından sonra yara üzərində qabıq əmələ gəlməsi mümkündür.
Qabıq qan və yara mayesinin quruması nəticəsində formalaşa bilər.
Lakin qalın qabığın yaranması yaranın daha sürətli sağaldığını göstərmir.
Əksinə, uyğun nəm yara qulluğu bəzi yaralarda sağalmanın daha rahat getməsinə kömək edə bilər.
Qabığı qoparmaq olarmı?
Yara üzərindəki qabığı zorla çıxarmaq olmaz.
Qabıq vaxtından əvvəl qoparıldıqda:
- yara yenidən qanaya bilər;
- səthi zədələnmə arta bilər;
- infeksiya riski yüksələ bilər;
- piqmentasiya və çapıq daha nəzərəçarpan qala bilər.
Qabıq formalaşıbsa, ona mexaniki müdaxilə etmək əvəzinə həkimin tövsiyə etdiyi qulluq davam etdirilməlidir.
Qabıq qopduqdan sonra qırmızı ləkə qalırsa
Yara səthi bağlandıqdan sonra həmin nahiyədə çəhrayı və ya qırmızı rəng qalması mümkündür.
Bu, yeni formalaşan dəri və sağalma zamanı damar fəaliyyətinin dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər.
Adətən rəng zamanla azalır.
Lakin qızartı getdikcə yayılırsa, ağrı və istilik hissi artırsa və ya irinli axıntı yaranırsa, infeksiya ehtimalı qiymətləndirilməlidir.
Xal götürüldükdən sonra yaranın qaşınması normaldırmı?
Yara sağalarkən yüngül qaşınma meydana çıxa bilər.
Bu, yeni dəri toxumasının formalaşması, quruluq və sağalma prosesindəki dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər.
Lakin qaşınmanın bütün hallarda normal olduğunu düşünmək düzgün deyil.
Bəzən yara ətrafındakı qaşınmanın səbəbi:
- sarğı yapışqanına həssaslıq;
- istifadə edilən məlhəm;
- dərinin quruması;
- təmas dermatiti
ola bilər.
Yara qaşınırsa nə etmək lazımdır?
İlk növbədə yaranı qaşımaqdan çəkinmək lazımdır.
Qaşımaq dəri səthini zədələyərək sağalmanı ləngidə bilər.
Əgər qaşınma sarğının ətrafında başlayırsa, istifadə olunan materialın dərini qıcıqlandırması mümkündür.
Belə hallarda həkim fərqli sarğı və ya qulluq vasitəsi tövsiyə edə bilər.
Qaşınma şiddətlidirsə, səpgilər yaranırsa və ya qızartı yayılırsa, əlavə qiymətləndirmə lazımdır.
Xal götürüldükdən sonra qanama olarsa nə etmək lazımdır?
Prosedurdan sonrakı ilk saatlarda az miqdarda qanama və ya sarğıda kiçik qan ləkəsi yarana bilər.
Lakin qanama davamlıdırsa və ya güclənirsə, tədbir görülməlidir.
Kiçik dermatoloji yarada qanama başladıqda təmiz steril tənziflə həmin sahəyə fasiləsiz, möhkəm təzyiq göstərmək tövsiyə olunur.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının dəri biopsiyasından sonra qanamanın idarə olunması üzrə göstərişlərində 20 dəqiqə fasiləsiz təzyiq tətbiq etmək tövsiyə edilir.
Bu müddətdə qanamanı yoxlamaq üçün tənzifi tez-tez qaldırmaq düzgün deyil.
Əgər qanama dayanmasa, xüsusilə qan durulaşdırıcı dərman istifadə edilirsə, dərhal tibbi yardım alınmalıdır.
Güclü, sürətli qanama və ya halsızlıq, başgicəllənmə kimi əlamətlər olduqda təcili yardım tələb oluna bilər.
Qan durulaşdırıcı dərmanları həkim məsləhəti olmadan dayandırmaq olmaz.
Xal götürüldükdən sonra tikişlər nə vaxt çıxarılır?
Cərrahi çıxarılma zamanı yara tikişlə bağlanıbsa, tikişlərin çıxarılma müddəti yerləşdiyi nahiyədən asılıdır.
Üz nahiyəsində tikişlər bəzən daha erkən çıxarılır. Bədənin digər hissələrində isə yaranın gərginliyi və xüsusiyyətlərindən asılı olaraq daha uzun müddət saxlanıla bilər.
Bir çox kiçik dəri əməliyyatında sorulmayan tikişlər təxminən 5–14 gün ərzində çıxarıla bilər. Lakin bu müddət hər pasiyent üçün eyni deyil.
Bəzi hallarda öz-özünə sorulan tikişlər istifadə olunur.
Bu tikişlərin nə vaxt sorulması materialın növündən və toxumanın yerləşdiyi sahədən asılıdır.
Tikişləri evdə özbaşına çıxarmaq və ya yara kənarlarını birləşdirən xüsusi yapışqan lentləri vaxtından əvvəl qoparmaq düzgün deyil.
Əgər tikiş sahəsində:
- artan qızartı;
- şişkinlik;
- irinli axıntı;
- yara kənarlarının açılması;
- güclənən ağrı
müşahidə olunursa, planlaşdırılan tikiş çıxarılma gününü gözləmədən həkimə müraciət edilməlidir.
Xal götürüldükdən sonra çapıq qalmasının qarşısını necə almaq olar?
İstənilən cərrahi və ya səthi çıxarılma üsulundan sonra müəyyən iz qalması mümkündür.
Çapığın necə görünməsi təkcə yara qulluğundan asılı deyil.
Burada:
- çıxarılma üsulu;
- yaranın dərinliyi;
- bədənin nahiyəsi;
- dəri gərginliyi;
- infeksiya və digər ağırlaşmalar;
- fərdi çapıqlaşma meylliliyi
rol oynayır.
Lakin düzgün qulluq bəzi hallarda çapığın daha az nəzərəçarpan qalmasına kömək edə bilər.
Yaranı günəşdən qorumaq
Yeni sağalmış dəri günəş şüalarının təsiri ilə daha tünd rəng ala bilər.
Bu səbəbdən yara tam bağlandıqdan sonra geniş spektrli SPF 30 və ya daha yüksək günəşdən qoruyucu istifadə etmək faydalıdır.
Xüsusilə üz, boyun və əllərdə yerləşən yara izlərində günəşdən qorunma piqmentasiya dəyişikliklərinin azalmasına kömək edə bilər.
Günəşdən qoruyucu məhsullar açıq yaraya həkim icazəsi olmadan tətbiq edilməməlidir.
Silikon gel və plastırlardan istifadə
Bəzi hallarda yara tam bağlandıqdan sonra silikon gel və ya silikon plastırlar tövsiyə oluna bilər.
Bu vasitələr xüsusilə qalınlaşmağa meylli çapıqlarda faydalı ola bilər.
Silikon çapıq toxumasının:
- nəmliliyini qorumağa;
- sərtliyini azaltmağa;
- bəzi hallarda qabarıqlığını və qaşınmasını yüngülləşdirməyə
kömək edə bilər.
Lakin silikon vasitələri açıq, qanayan və ya tam sağalmamış yaraya tətbiq etmək olmaz.
Çapığa gərginlik verməmək
Xüsusilə tikişli yaralarda erkən dövrdə güclü dartılma çapığın daha geniş görünməsinə səbəb ola bilər.
Bu risk çiyin, kürək və oynaq yaxınlığında daha aktual ola bilər.
Ona görə yara tam möhkəmlənənə qədər həkimin fiziki fəaliyyətlə bağlı tövsiyələrinə əməl edilməlidir.
Çapıq qalınlaşırsa
Bəzi insanlarda yara sağaldıqdan sonra qabarıq çapıq formalaşa bilər.
Hipertrofik çapıq ilkin yaranın sərhədləri daxilində qalır. Keloid isə həmin sərhədlərdən kənara doğru böyüyə bilər.
Belə dəyişikliklərin vaxtında qiymətləndirilməsi vacibdir.
Xüsusilə çapıq qalınlaşır, qaşınır və böyüməyə davam edirsə, çapığın dermatoloji müalicəsi üçün silikon, inyeksiya və ya digər üsulların uyğunluğu qiymətləndirilə bilər.
Xal götürüldükdən sonra qəhvəyi və ya ağ ləkə qalması normaldırmı?
Prosedurdan sonra yara yeri ətraf dəridən fərqli rəngdə görünə bilər.
Bu dəyişikliklər xüsusilə dəri piqmentasiyasına meylli şəxslərdə daha nəzərəçarpan ola bilər.
Qəhvəyi ləkə
Yara sağaldıqdan sonra qəhvəyi rəngli sahə qalması postinflamatuar hiperpigmentasiya ilə əlaqəli ola bilər.
Bu, zədələnmədən sonra melanin istehsalının artması nəticəsində meydana çıxır.
Günəşə məruz qalma belə ləkələrin daha uzun müddət görünməsinə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən günəşdən qorunma vacibdir.
Ancaq əvvəl xal götürülmüş nahiyədə yeni qəhvəyi və ya qara piqment yaranırsa, bunu avtomatik olaraq sadə ləkə hesab etmək olmaz. Qalan nevus hüceyrələri səbəbindən təkrarlanan nevus da yarana bilər və həmin nahiyə qiymətləndirilməlidir.
Ağ və ya açıq rəngli ləkə
Bəzi hallarda yara yerində ətraf dəridən daha açıq rəngli çapıq qala bilər.
Bu, həmin sahədə piqment hüceyrələrinin və dəri quruluşunun dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər.
Ağ çapıq bütün hallarda əvvəlki dəri rənginə qayıtmaya bilər.
Belə dəyişikliklər xüsusilə dərin zədələnmə və müəyyən destruktiv prosedurlardan sonra yarana bilər.
Xal götürüldükdən sonra infeksiya olduğunu necə bilmək olar?
Yara sağalmasının ilk günlərində müəyyən qızartı, yüngül ağrı və həssaslıq ola bilər.
Lakin bu əlamətlərin getdikcə azalması gözlənilir.
İnfeksiya zamanı isə şikayətlər çox vaxt artır və əlavə əlamətlər meydana çıxa bilər.
Diqqət edilməli əlamətlər:
- yaranın ətrafında yayılan qızartı;
- getdikcə artan ağrı;
- güclü şişkinlik;
- dəri səthində istilik hissi;
- irinli və ya pis qoxulu axıntı;
- yüksək hərarət;
- ümumi halsızlıq;
- yaranın yenidən açılması.
Yaranın üzərində nazik, açıq rəngli sağalma toxumasının olması ilə qalın irinli axıntını bir-birindən fərqləndirmək vacibdir.
Əgər infeksiya şübhəsi varsa, özbaşına antibiotik istifadə etmək əvəzinə həkimə müraciət edilməlidir.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının antibiotik məlhəmlərindən istifadə haqqında tövsiyələrində infeksiya əlaməti olmayan kiçik yaralarda antibiotik tərkibli məlhəmlərin rutin istifadəsinin çox vaxt lazım olmadığı və bəzi məhsulların allergik reaksiya yarada biləcəyi qeyd edilir.
Yara infeksiyası təsdiqlənərsə, uyğun müalicə onun növünə və ağırlıq dərəcəsinə əsasən seçilir.
Xal götürüldükdən sonra nələr etmək olmaz?
Sağalma dövründə bəzi gündəlik vərdişlər yaranın bərpasını çətinləşdirə bilər.
Xüsusilə aşağıdakılardan uzaq durmaq vacibdir:
- Yara qabığını zorla qoparmaq
- Tikişləri özbaşına çıxarmaq
- Həkim icazəsi olmadan yaranı uzun müddət suda saxlamaq
- Açıq yara üzərinə makiyaj və qıcıqlandırıcı kosmetik vasitələr tətbiq etmək
- Spirt və hidrogen peroksidlə yaranı təkrar-təkrar təmizləmək
- Həkim təyinatı olmadan güclü kimyəvi məhsullar istifadə etmək
- Yara sahəsini qaşımaq və sürtmək
- Tikiş xəttinə artıq mexaniki gərginlik vermək
Xüsusilə üz nahiyəsində xal götürüldükdən sonra yaranı makiyajla gizlətməyə çalışmaq qıcıqlanma və çirklənmə riski yarada bilər.
Makiyaj məhsullarına nə vaxt yenidən başlamaq mümkün olduğu yara səthinin tam bağlanmasından və həkimin tövsiyəsindən asılıdır.
Əlavə olaraq siqaret istifadəsi toxumalara oksigen çatdırılmasına mənfi təsir göstərə və sağalma prosesini ləngidə bilər.
Bu səbəbdən yara sağalması dövründə siqaretdən uzaq durmaq faydalıdır.
Xal götürüldükdən sonra histoloji nəticəni izləmək lazımdırmı?
Əgər xal cərrahi yolla çıxarılıb və laborator müayinəyə göndərilibsə, histopatoloji nəticənin öyrənilməsi vacibdir.
Yaranın yaxşı sağalması çıxarılan toxumanın mütləq xoşxassəli olduğunu göstərmir.
Histoloji nəticədə:
- xoşxassəli nevus;
- atipik melanositar törəmə;
- melanoma;
- başqa dəri törəməsi
kimi diaqnozlar müəyyən edilə bilər.
Nəticəyə əsasən əlavə müşahidə, təkrar cərrahi müdaxilə və ya başqa müalicə tələb oluna bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının xalların diaqnostikası və müalicəsi haqqında məlumatında çıxarılan toxumanın laborator qiymətləndirilməsinin bəzi hallarda dəri xərçənginin müəyyən edilməsi üçün vacib olduğu qeyd edilir.
Həmçinin xal götürüldükdən sonra həmin nahiyədə yenidən piqmentasiya, qabarıqlıq və ya sürətli dəyişiklik yaranarsa, əvvəlki histoloji nəticə ilə birlikdə dermatoloqa müraciət edilməlidir.
Xal götürüldükdən sonra nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Xal götürülməsindən sonra yara çox vaxt problem olmadan sağalır. Lakin bəzi vəziyyətlərdə əlavə tibbi qiymətləndirmə tələb olunur.
Xüsusilə aşağıdakı hallarda həkimə müraciət edilməlidir:
- Qanama fasiləsiz təzyiqə baxmayaraq dayanmırsa.
- Yara ətrafındakı qızartı sürətlə yayılırsa.
- Ağrı getdikcə güclənirsə.
- İrinli və pis qoxulu axıntı yaranırsa.
- Yüksək hərarət müşahidə edilirsə.
- Tikişlər açılır və yara kənarları ayrılırsa.
- Yara uzun müddət bağlanmırsa.
- Sağalmış sahədə yeni piqmentasiya və ya sürətlə böyüyən törəmə yaranırsa.
Prosedurdan sonrakı qulluq və yaranın bərpası ilə bağlı suallar dermatoloqla müzakirə edilməlidir.
Vəfa Clinic-də xal və digər dəri törəmələrinin aradan qaldırılmasından əvvəl onların xüsusiyyətləri qiymətləndirilir. Sonrakı yara qulluğunun da tətbiq edilmiş üsula və pasiyentin dəri vəziyyətinə uyğun seçilməsi vacibdir.
Düzgün qulluq yalnız yaranın daha rahat sağalmasına deyil, həm də infeksiya, piqmentasiya və əlavə çapıqlaşma riskinin azaldılmasına kömək edə bilər.
Xal götürüldükdən sonra yara sağalması haqqında tez-tez verilən suallar
Xal götürüldükdən sonra yara neçə günə sağalır?
Kiçik və səthi yaralar çox vaxt təxminən 7–14 gün ərzində bağlana bilər. Daha dərin yaralarda və bəzi bədən nahiyələrində sağalma daha uzun çəkə bilər. Tikişli yaralarda müddət yaranın ölçüsünə, yerləşdiyi sahəyə və fərdi sağalma xüsusiyyətlərinə əsasən dəyişir.
Xal götürüldükdən sonra yaranı yumaq olarmı?
Yaranın nə vaxt yuyula biləcəyi istifadə olunan prosedur və sarğıdan asılıdır. Bəzi cərrahi müdaxilələrdən sonra yaranın ilk 24–48 saat quru saxlanması tövsiyə edilir. Həkim icazə verdikdən sonra yara yumşaq şəkildə təmizlənə bilər. Tam sağalmamış yaranı hovuz və ya vannada uzun müddət suda saxlamaq olmaz.
Xal götürüldükdən sonra yaranın qabıq bağlaması normaldırmı?
Bəli, xüsusilə tikişsiz və səthi götürülmə prosedurlarından sonra qabıq əmələ gələ bilər. Lakin qalın qabıq yaranması sağalmanın daha sürətli getdiyini göstərmir. Qabığı zorla çıxarmaq qanama, infeksiya və çapıq riskini artıra bilər.
Xal götürüldükdən sonra yara qaşınırsa nə etmək lazımdır?
Yüngül qaşınma sağalma prosesinin bir hissəsi ola bilər. Yaranı qaşımaq olmaz. Qaşınma güclüdürsə, sarğı ətrafında səpgi yaranırsa və ya qızartı yayılırsa, allergik reaksiya və digər səbəblər qiymətləndirilməlidir. Həkim lazım olduqda qulluq vasitəsini və ya sarğını dəyişə bilər.
Xal götürüldükdən sonra çapıq qalırmı?
Bəli, xalın götürülməsindən sonra müəyyən iz qalması mümkündür. Çapığın görünüşü yaranın dərinliyindən, ölçüsündən, yerləşdiyi nahiyədən və fərdi sağalma xüsusiyyətlərindən asılıdır. Düzgün yara qulluğu, günəşdən qorunma və uyğun hallarda silikon vasitələr çapığın daha az nəzərəçarpan olmasına kömək edə bilər.
Xal götürüldükdən sonra tikişlər neçə günə çıxarılır?
Sorulmayan tikişlər çox vaxt təxminən 5–14 gün ərzində çıxarıla bilər. Lakin dəqiq müddət yaranın yerləşdiyi nahiyədən və cərrahi texnikadan asılıdır. Üz nahiyəsində tikişlərin daha erkən çıxarılması mümkün ola bilər. Tikişləri özbaşına çıxarmaq olmaz.
Xal götürüldükdən sonra yara irinləyirsə nə etmək lazımdır?
İrinli axıntı, artan ağrı, yayılan qızartı, şişkinlik və yüksək hərarət infeksiya əlamətləri ola bilər. Belə vəziyyətdə dermatoloqa və ya proseduru aparan həkimə mümkün qədər tez müraciət edilməlidir. Özbaşına antibiotik istifadəsi və yaranı güclü kimyəvi vasitələrlə təmizləmək düzgün deyil.
