Körpənin dərisində doğulduğu andan görünən və ya həyatının ilk həftələrində yaranan qırmızı, qəhvəyi və göyümtül ləkələr valideynlərdə müxtəlif suallar yarada bilər. Xüsusilə ləkə üz nahiyəsində yerləşirsə, böyüyürsə və ya rəngi dəyişirsə, onun gələcəkdə öz-özünə keçib-keçməyəcəyi maraq doğurur.
Doğum ləkələrinin bir hissəsi uşağın böyüməsi ilə tədricən solur və xüsusi müalicə tələb etmir. Digərləri isə uzun illər, bəzən ömür boyu qala bilər. Ləkənin keçmə ehtimalı onun rəngindən, damar və ya piqment mənşəli olmasından, yerləşdiyi nahiyədən və inkişaf xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Məsələn, yenidoğulmuşlarda tez-tez müşahidə edilən çəhrayı nevus simplex ləkələri adətən ilk illərdə solur. Göy-boz rəngli anadangəlmə dermal melanositoz da çox vaxt uşaqlıq dövründə azalır. İnfantil hemangiomalar isə əvvəlcə böyüyə, daha sonra illər ərzində tədricən kiçilə bilər.
Bunun əksinə olaraq, port-wine stain adlanan damar ləkələri, café-au-lait ləkələri və anadangəlmə melanositar xalların əksəriyyəti qalıcıdır.
Doğum ləkəsinin öz-özünə keçməsini gözləmək bəzi hallarda düzgün yanaşma olsa da, bütün ləkələrdə müalicəni təxirə salmaq təhlükəsiz deyil. Xüsusilə görməyə, qidalanmaya və ya tənəffüsə təsir göstərə bilən damar törəmələrində erkən tibbi qiymətləndirmə vacibdir.
Hansı doğum ləkələri öz-özünə keçir?
Doğum ləkələrinin təbii inkişafı onların növünə görə dəyişir. Bəzi ləkələr ilk aylarda zəifləməyə başlayır, digərlərinin isə tam və ya qismən solması üçün bir neçə il lazım olur.
Əsas doğum ləkələrinin gözlənilən inkişafı belədir:
| Doğum ləkəsinin növü | Öz-özünə keçirmi? | Təxmini müddət |
|---|---|---|
| Nevus simplex | Çox vaxt solur | Üzdə adətən 1–3 yaşa qədər |
| İnfantil hemangioma | Əksəriyyəti tədricən kiçilir | Bir neçə il ərzində |
| Anadangəlmə dermal melanositoz | Çox vaxt solur | Adətən 3–5 yaşa qədər |
| Port-wine stain | Adətən keçmir | Qalıcı ola bilər |
| Café-au-lait ləkəsi | Adətən keçmir | Çox vaxt ömür boyu qalır |
| Anadangəlmə melanositar nevus | Əksəriyyəti keçmir | Adətən qalıcıdır |
Bu müddətlər təxmini göstəricilərdir. Eyni növ doğum ləkəsi müxtəlif uşaqlarda fərqli inkişaf edə bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin növləri və təbii inkişafı haqqında məlumatlarında nevus simplex və dermal melanositozun çox vaxt solduğu, port-wine ləkələri və anadangəlmə xalların isə daha çox qalıcı olduğu qeyd edilir.
Ləkənin gələcəkdə necə dəyişəcəyini müəyyən etmək üçün əvvəlcə onun hansı növə aid olduğunu bilmək lazımdır.
Qırmızı doğum ləkələri neçə yaşda keçir?
Qırmızı və çəhrayı doğum ləkələrinin hamısı eyni səbəbdən yaranmır.
Bəzi ləkələr dəridəki kiçik damarların görünüşü ilə əlaqəli olduğu halda, digərləri damar hüceyrələrinin çoxalması və ya damarların inkişaf xüsusiyyətləri nəticəsində meydana çıxır.
Bu səbəbdən qırmızı doğum ləkələrinin bir hissəsi öz-özünə keçsə də, müəyyən növlər qalıcı olur.
Nevus simplex nə vaxt solur?
Nevus simplex yenidoğulmuşlarda tez-tez müşahidə edilən xoşxassəli damar mənşəli doğum ləkəsidir.
Bu ləkələr adətən:
- alın;
- göz qapaqları;
- qaşların arası;
- burun kökü;
- boynun arxa hissəsi
kimi nahiyələrdə yerləşir.
Rəngləri açıq çəhrayı və ya qırmızı olur. Uşaq ağladıqda, bədən temperaturu artdıqda və ya dəri qıcıqlandıqda ləkə daha nəzərəçarpan görünə bilər.
Üz nahiyəsində yerləşən nevus simplex ləkələri çox vaxt ilk 1–3 yaş ərzində tədricən solur.
Lakin boynun arxasındakı ləkələr daha uzun müddət qala, bəzən isə yetkin yaşda da görünə bilər.
NHS-in yenidoğulmuşlarda doğum ləkələrinin solması haqqında məlumatında alın və göz qapaqlarındakı çəhrayı ləkələrin çox vaxt 2 yaşa qədər azaldığı göstərilir.
Nevus simplex əksər hallarda müalicə tələb etmir.
Lakin ləkə qeyri-adi görünürsə, qalınlaşırsa və ya diaqnozu aydın deyilsə, başqa damar mənşəli doğum ləkələrindən fərqləndirilməlidir.
İnfantil hemangioma öz-özünə keçirmi?
İnfantil hemangioma körpələrdə yaranan xoşxassəli damar törəməsidir.
O, bəzən doğuş zamanı zəif görünür, bəzən isə həyatın ilk həftələrində nəzərə çarpmağa başlayır.
Hemangiomanın digər doğum ləkələrindən əsas fərqlərindən biri inkişafının mərhələli olmasıdır.
İlk mərhələdə törəmə böyüyür. Daha sonra böyümə dayanır və tədricən geriləmə başlayır.
Amerika Pediatriya Akademiyasının infantil hemangiomaların inkişafı və idarə olunması üzrə klinik təlimatında hemangiomaların ən sürətli böyüməsinin adətən həyatın 1–3-cü aylarında baş verdiyi, əksəriyyətində böyümənin təxminən 5 aylığa qədər tamamlandığı bildirilir.
Sonrakı dövrdə hemangioma:
- daha az qırmızı görünə bilər;
- rəngi boz və ya solğun hala keçə bilər;
- qabarıqlığı azala bilər;
- yumşala bilər;
- ölçüsü tədricən kiçilə bilər.
Geriləmə prosesi illərlə davam edə bilər.
Bəzi hemangiomalar məktəbəqədər yaşlarda çox az nəzərəçarpan hala gəlir. Digərlərində isə daha uzun müddət qalıq dəyişikliklər müşahidə olunur.
Hemangioma keçdikdən sonra iz qalırmı?
Hemangioma kiçildikdən sonra dəri hər zaman tamamilə əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır.
Xüsusilə böyük və qabarıq hemangiomalardan sonra:
- qalıq qızartı;
- görünən kiçik damarlar;
- artıq dəri;
- çapıq;
- tekstura dəyişikliyi
qala bilər.
Bu dəyişikliklər hemangiomanın əvvəlki ölçüsü, dərinliyi və sağalma zamanı yara əmələ gəlib-gəlməməsi ilə əlaqəli ola bilər.
Buna görə hemangiomanın öz-özünə kiçilməsi onun heç bir iz qoymadan tamamilə yox olacağı anlamına gəlmir.
Kiçik və problem yaratmayan hemangiomalarda müşahidə uyğun ola bilər. Lakin böyük və funksional risk yaradan hemangiomalarda erkən müalicə qalıcı dəri dəyişikliklərinin azalmasına kömək edə bilər.
Port-wine doğum ləkəsi öz-özünə keçirmi?
Port-wine stain, yəni kapilyar malformasiya, adətən doğuş zamanı mövcud olan qırmızı və ya bənövşəyi rəngli damar mənşəli ləkədir.
Bu ləkələr daha çox üz və boyun nahiyəsində görünsə də, bədənin digər hissələrində də yerləşə bilər.
Nevus simplex-dən fərqli olaraq port-wine ləkələri adətən öz-özünə keçmir.
Uşaq böyüdükcə ləkə də bədən səthinin genişlənməsinə uyğun böyüyə bilər.
Bəzi insanlarda zamanla:
- rəng tündləşir;
- dəri qalınlaşır;
- səth nahamar olur;
- müəyyən nahiyələrdə kiçik qabarıqlıqlar yaranır.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin müalicəsi və nəticələri haqqında məlumatında port-wine ləkələrinin öz-özünə keçmədiyi və bəzi hallarda erkən müalicənin daha faydalı olduğu qeyd edilir.
Bu ləkələrin rəngini azaltmaq üçün müəyyən damar lazerləri, xüsusilə pulsed dye laser (PDL), istifadə oluna bilər.
Lakin bütün port-wine ləkələrində tam yox olma əldə edilmir.
Xüsusilə alın və yuxarı göz qapağında yerləşən port-wine ləkələri əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər. Belə ləkələr nadir hallarda göz və sinir sistemi ilə əlaqəli damar inkişafı vəziyyətlərinin əlaməti ola bilər.
Bu səbəbdən üzdəki geniş damar ləkəsinin öz-özünə keçməsini illərlə gözləmək hər zaman uyğun yanaşma deyil.
Göy və boz doğum ləkələri nə vaxt yox olur?
Yenidoğulmuşlarda xüsusilə belin aşağı hissəsində və sağrı nahiyəsində görünən göy və boz-göy ləkələr çox vaxt anadangəlmə dermal melanositozla əlaqəlidir.
Bu vəziyyət əvvəllər “Monqol ləkəsi” adı ilə də tanınırdı.
Ləkələr dərinin dərin qatlarında yerləşən melanositlərin yaratdığı piqmentasiya ilə əlaqəlidir.
Rənglərinə görə bəzən göyərməyə bənzəyə bilər.
Lakin anadangəlmə dermal melanositoz travmadan sonra yaranan qansızma deyil.
Göy doğum ləkəsi neçə yaşda keçir?
Tipik anadangəlmə dermal melanositoz çox vaxt uşaqlıq dövründə tədricən solur.
Ləkənin rəngi əvvəlcə açılmağa başlayır, daha sonra ətraf dəri ilə arasındakı fərq azalır.
Bir çox uşaqda bu dəyişiklik 3–5 yaşa qədər xeyli zəifləyir və ya yox olur.
Lakin bəzi hallarda, xüsusilə geniş və qeyri-adi nahiyələrdə yerləşən ləkələr daha uzun müddət qala bilər.
Bu ləkələrin əksəriyyəti xüsusi müalicə tələb etmir.
Xüsusilə tipik bel və sağrı nahiyəsində yerləşən, başqa simptom yaratmayan ləkələrdə müşahidə kifayət edə bilər.
Göy ləkə qalırsa, bu təhlükəlidirmi?
Göyümtül doğum ləkəsinin 5 yaşdan sonra qalması avtomatik olaraq təhlükəli xəstəlik demək deyil.
Lakin hər göy və ya boz dəri törəməsi anadangəlmə dermal melanositoz deyil.
Bəzi piqmentli dəri dəyişiklikləri daha uzunmüddətli ola bilər.
Məsələn, Ota nevusu üzün müəyyən nahiyələrində görünən və çox vaxt qalıcı olan dermal piqmentasiya növüdür. Göz ətrafını əhatə edən bəzi hallarda əlavə oftalmoloji qiymətləndirmə də lazım ola bilər.
Bu səbəbdən göy ləkə:
- üzdə yerləşirsə;
- yeni yaranıbsa;
- qabarıqlaşırsa;
- ölçü və rəng baxımından dəyişirsə;
- başqa simptomlarla müşayiət olunursa,
onun dəqiq növü müəyyən edilməlidir.
Qəhvəyi doğum ləkələri öz-özünə keçirmi?
Qəhvəyi doğum ləkələrinin böyük hissəsi piqment mənşəlidir.
Bu ləkələr melanin istehsalının artması və ya melanosit mənşəli hüceyrələrin müəyyən sahədə toplanması ilə əlaqəli ola bilər.
Lakin bütün qəhvəyi ləkələrin inkişafı eyni deyil.
Xüsusilə café-au-lait ləkələri ilə anadangəlmə melanositar nevuslar fərqli xüsusiyyətlərə malikdir.
Café-au-lait ləkəsi keçirmi?
Café-au-lait ləkələri açıq və ya orta qəhvəyi rəngli, yastı dəri sahələridir.
Bu ləkələr adətən doğuş zamanı mövcud olur və ya erkən uşaqlıqda görünür.
Café-au-lait ləkələri çox vaxt öz-özünə tam yox olmur.
Uşaq böyüdükcə ləkənin ölçüsü bədənlə birlikdə arta bilər.
Bəzi hallarda rəngin intensivliyi dəyişsə də, ləkə uzun müddət qalır.
Bir və ya iki café-au-lait ləkəsinin olması sağlam uşaqlarda da müşahidə edilə bilər.
Lakin altı və daha çox belə ləkənin olması müəyyən genetik vəziyyətlərin, xüsusilə neyrofibromatoz tip 1-in qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Bu, çoxsaylı qəhvəyi ləkəsi olan hər uşaqda mütləq genetik xəstəlik olması demək deyil.
Ləkələrin sayı, ölçüsü və digər əlamətlər birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Anadangəlmə melanositar xal öz-özünə yox olurmu?
Anadangəlmə melanositar nevuslar doğuş zamanı mövcud olan və ya erkən dövrdə görünən piqmentli dəri törəmələridir.
Onlar:
- açıq qəhvəyi;
- tünd qəhvəyi;
- qara;
- hamar və ya qabarıq;
- bəzən tüklü
görünə bilər.
Bu xalların əksəriyyəti ömür boyu qalır.
Uşaq böyüdükcə nevusun ölçüsünün də mütənasib şəkildə artması mümkündür.
Bəzi anadangəlmə nevuslar zamanla solğunlaşa və daha az nəzərəçarpan ola bilər. Nadir hallarda isə xeyli geriləyə bilər.
Lakin onların öz-özünə tam yox olmasını gözləmək düzgün yanaşma deyil.
DermNet-in anadangəlmə melanositar nevusların inkişaf xüsusiyyətləri haqqında məlumatında bu xalların adətən uşaqla birlikdə böyüdüyü, bəzi hallarda isə rəng və səth xüsusiyyətlərinin dəyişə bildiyi göstərilir.
Xüsusilə böyük və nəhəng anadangəlmə nevuslarda əlavə risklər olduğuna görə fərdi dermatoloji izləmə planı lazım ola bilər.
Doğum ləkəsinin əvvəl böyüyüb sonra solması normaldırmı?
Bəzi doğum ləkələrinin inkişafında əvvəl böyümə, daha sonra geriləmə müşahidə olunur.
Bu xüsusiyyət xüsusilə infantil hemangiomalara aiddir.
Hemangiomanın inkişafı əsasən üç mərhələdə baş verir.
Böyümə mərhələsi
Həyatın ilk aylarında hemangioma sürətlə böyüyə bilər.
Bu zaman:
- qırmızı rəng daha intensiv görünə bilər;
- ləkə qabarıqlaşa bilər;
- ölçüsü arta bilər;
- dərin komponenti daha nəzərəçarpan ola bilər.
Bu böyümə müəyyən sərhədlərdə hemangiomanın təbii inkişafına uyğun ola bilər.
Lakin böyümənin normal mərhələ olması onun hər vəziyyətdə təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir.
Məsələn, göz qapağında yerləşən kiçik hemangiomanın böyüməsi belə görmə inkişafına təsir göstərə bilər.
Geriləmə mərhələsi
Böyümə mərhələsindən sonra hemangioma tədricən kiçilməyə başlayır.
Bu proses zamanı:
- rəngi solur;
- səthi daha yastı olur;
- toxuma yumşalır;
- ölçüsü azalır.
Geriləmə prosesi böyümə mərhələsindən daha uzun davam edir.
Bəzi hemangiomalarda nəzərəçarpan yaxşılaşma ilk illərdə baş versə də, qalıq dəyişikliklərin aradan qalxması üçün əlavə vaxt lazım ola bilər.
Qalıq dəyişikliklər mərhələsi
Hemangioma gerilədikdən sonra bəzi uşaqlarda dəri tamamilə normal görünür.
Digərlərində isə:
- qalıq damar görünüşü;
- yüngül qızartı;
- artıq dəri;
- tekstura dəyişikliyi;
- çapıq
qala bilər.
Bu dəyişikliklərin müalicəsinə ehtiyac olub-olmaması uşağın yaşından, dərinin vəziyyətindən və narahatlığın dərəcəsindən asılıdır.
Doğum ləkəsinin keçməsini gözləmək nə vaxt düzgündür?
Doğum ləkəsinin öz-özünə solmasını gözləmək yalnız onun növü və riskləri qiymətləndirildikdən sonra uyğun yanaşma hesab edilə bilər.
Məsələn, tipik nevus simplex və anadangəlmə dermal melanositoz çox vaxt xüsusi müdaxilə tələb etmir.
Kiçik, səthi və problem yaratmayan bəzi infantil hemangiomalarda da müşahidə seçilə bilər.
Lakin müşahidə passiv şəkildə illərlə gözləmək demək deyil.
Müəyyən hallarda ləkənin böyümə və solma xüsusiyyətləri planlı olaraq izlənməlidir.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin müşahidəsi haqqında tövsiyələrində bəzi ləkələrdə gözləmə və izləmənin uyğun olduğu, digərlərində isə erkən müalicənin daha yaxşı nəticə verə biləcəyi qeyd edilir.
Müşahidə zamanı ləkənin ölçüsü, rəngi və dəri səthində yaranan dəyişikliklər nəzərə alınmalıdır.
Əgər ləkə əvvəlki vəziyyətindən fərqli inkişaf edirsə, müalicə planı yenidən qiymətləndirilə bilər.
Hansı hallarda doğum ləkəsinin öz-özünə keçməsini gözləmək olmaz?
Doğum ləkələrinin əksəriyyəti ciddi problem yaratmır.
Lakin bəzi hallarda müalicəni gecikdirmək funksional ağırlaşmalara və qalıcı dəri dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.
Göz ətrafında sürətlə böyüyən hemangioma
Göz qapağında və ya gözə yaxın yerləşən hemangioma böyüdükcə görməyə təsir göstərə bilər.
Xüsusilə körpəlik dövründə görmə sisteminin inkişaf etdiyi nəzərə alınmalıdır.
Bu səbəbdən belə hemangiomalarda erkən dermatoloji və oftalmoloji qiymətləndirmə vacibdir.
Ağız və burun yaxınlığında yerləşən hemangioma
Dodaq və ağız ətrafındakı hemangiomalar bəzi hallarda qidalanma zamanı narahatlıq yarada bilər.
Tənəffüs yolları ilə əlaqəli müəyyən hemangiomalarda isə nəfəsalma problemləri meydana çıxa bilər.
Uşaqda nəfəsalma çətinliyi varsa, təcili tibbi yardım alınmalıdır.
Üzərində yara yaranan doğum ləkəsi
Xüsusilə hemangiomanın səthində yara əmələ gəlməsi ağrı, qanama və infeksiya riskini artıra bilər.
Belə hallarda sadəcə ləkənin öz-özünə kiçilməsini gözləmək uyğun deyil.
Alın və göz qapağında port-wine ləkəsi
Bu nahiyələrdə yerləşən müəyyən port-wine ləkələri nadir hallarda göz və sinir sistemi ilə əlaqəli damar inkişafı problemlərinin əlaməti ola bilər.
Belə vəziyyətlərdə əlavə ixtisas müayinələri lazım ola bilər.
Böyük anadangəlmə piqmentli ləkə
Böyük və nəhəng anadangəlmə melanositar nevuslarda melanoma riski kiçik nevuslara nisbətən daha yüksək ola bilər.
Bu səbəbdən belə törəmələrin fərdi risk qiymətləndirməsi və izlənməsi vacibdir.
Xüsusilə nevusun daxilində yeni sərt düyün, səbəbsiz qanama və ya qeyri-adi dəyişiklik yaranarsa, müayinə gecikdirilməməlidir.
Doğum ləkəsinin daha tez solması üçün nə etmək olar?
Doğum ləkələrinin öz-özünə solma müddətini bütün hallarda sürətləndirən universal krem və ya ev üsulu yoxdur.
Ləkənin inkişafı əsasən onun növü və bioloji xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Məsələn, tipik nevus simplex çox vaxt xüsusi müdaxilə olmadan solur. Café-au-lait ləkəsində isə gündəlik nəmləndirici və ya adi ağardıcı krem istifadə etmək onun qalıcı piqment xüsusiyyətini aradan qaldırmır.
Kremlər doğum ləkələrini yox edirmi?
Adi kosmetik kremlər damar mənşəli doğum ləkələrini aradan qaldırmır.
İnfantil hemangiomalarda bəzi hallarda həkim tərəfindən yerli timolol kimi dərman təyin edilə bilər. Lakin bu, gündəlik kosmetik krem deyil və bütün hemangiomalara uyğun deyil.
Piqmentli doğum ləkələrinin bir hissəsində müəyyən lazer prosedurları və digər müalicələr nəzərdən keçirilə bilər.
Lakin diaqnoz müəyyən edilmədən güclü piqmentasiya əleyhinə vasitələrdən istifadə etmək düzgün deyil.
Günəşdən qorunma faydalıdırmı?
Günəşdən qorunma doğum ləkəsini avtomatik olaraq yox etmir.
Lakin günəş şüaları müəyyən piqmentli sahələrin daha tünd görünməsinə təsir edə bilər.
Bu səbəbdən uşağın yaşına uyğun günəşdən qorunma tədbirlərinə əməl etmək faydalıdır.
Xüsusilə kiçik körpələrdə kölgə və qoruyucu geyimə üstünlük verilməlidir. Günəşdən qoruyucu vasitələrin istifadəsi yaşa və pediatrik tövsiyələrə uyğun seçilməlidir.
Evdə doğum ləkəsini silmək olarmı?
Doğum ləkəsini turşularla, yandırıcı vasitələrlə və ya digər ev üsulları ilə çıxarmağa çalışmaq olmaz.
Belə müdaxilələr:
- kimyəvi yanıq;
- dəridə iltihab;
- piqmentasiya dəyişikliyi;
- infeksiya;
- qalıcı çapıq
yarada bilər.
Xüsusilə körpə dərisi daha həssas olduğu üçün bu risklər nəzərə alınmalıdır.
Doğum ləkəsi öz-özünə keçmirsə, müalicə lazımdırmı?
Doğum ləkəsinin qalıcı olması onun mütləq müalicə tələb etdiyi anlamına gəlmir.
Məsələn, kiçik café-au-lait ləkəsi uşağın sağlamlığına təsir etmirsə, çox vaxt xüsusi müdaxilə lazım olmur.
Eyni şəkildə, kiçik və stabil anadangəlmə nevusda müşahidə uyğun ola bilər.
Müalicə qərarı ləkənin:
- növündən;
- ölçüsündən;
- yerləşdiyi nahiyədən;
- funksional təsirindən;
- yaratdığı narahatlıqdan;
- tibbi risklərindən
asılıdır.
Lazer müalicəsi
Bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində lazer müalicəsi faydalı ola bilər.
Xüsusilə port-wine ləkələrində PDL kimi damarları hədəfləyən lazerlər istifadə olunur.
Bəzi piqmentli ləkələrdə isə fərqli lazer texnologiyaları nəzərdən keçirilə bilər.
Lakin bütün ləkələr lazerlə tamamilə yox olmur.
Bundan əlavə, uşağın yaşı, dəri tonu, ləkənin dərinliyi və prosedurun mümkün riskləri qiymətləndirilməlidir.
Vəfa Clinic-də mövcud aparat kosmetologiyası texnologiyalarının müəyyən dəri problemləri üçün istifadəsi onların texniki imkanlarından asılıdır. Doğum ləkəsinin konkret növünə uyğun xüsusi lazerin mövcudluğu ayrıca dəqiqləşdirilməlidir.
Dərman müalicəsi
Bəzi yüksək riskli infantil hemangiomalarda propranolol kimi dərmanlar istifadə oluna bilər.
Bu preparat hemangiomanın böyüməsini azaltmağa və geriləməsinə kömək edə bilər.
Lakin bütün hemangiomalarda dərman müalicəsi lazım deyil.
Propranolol yalnız həkim nəzarəti ilə istifadə edilməlidir, çünki ürək döyüntüsü, qan təzyiqi və qan şəkərinə təsir göstərə bilər.
Cərrahi müdaxilə
Bəzi anadangəlmə melanositar nevuslarda və başqa seçilmiş dəri törəmələrində cərrahi çıxarılma nəzərdən keçirilə bilər.
Lakin cərrahi müdaxilə çapıq riski daşıyır və xüsusilə böyük nevuslarda əməliyyatın imkanları məhdud ola bilər.
Bu səbəbdən hər qalıcı doğum ləkəsini cərrahi yolla çıxarmaq düzgün yanaşma deyil.
Müalicənin faydası və mümkün riskləri fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir.
Doğum ləkəsini evdə necə izləmək olar?
Doğum ləkəsinin müşahidəsi xüsusilə ilk aylarda və sürətlə dəyişə bilən növlərdə əhəmiyyətlidir.
Valideynlər üçün faydalı üsullardan biri ləkənin görünüşünü müəyyən aralıqlarla qeyd etməkdir.
Ləkənin şəkillərini müqayisə edin
Eyni işıqlandırma və oxşar məsafədən çəkilən fotoşəkillər ləkənin əvvəlki vəziyyətlə müqayisəsini asanlaşdıra bilər.
Mümkün olduqda şəkillərin çəkildiyi tarixi qeyd etmək faydalıdır.
Bəzi hallarda ölçünün izlənməsi üçün xətkeşdən istifadə edilə bilər.
Lakin fotoşəkil dermatoloji müayinəni əvəz etmir.
Normal dəyişiklikləri müşahidə edin
Hemangiomada müəyyən böyümə mərhələsi gözlənilə bilər.
Nevus simplex-də rəngin tədricən solması, anadangəlmə nevusda isə uşağın böyüməsinə uyğun ölçü artımı müşahidə oluna bilər.
Vacib məsələ hər dəyişiklikdən narahat olmaq deyil, həmin dəyişikliyin ləkənin növünə uyğun olub-olmadığını müəyyən etməkdir.
Ağrı, yara və qanamaya diqqət edin
Doğum ləkəsi üzərində:
- yara;
- davamlı qanama;
- ağrı;
- sürətlə artan şişkinlik;
- qeyri-adi düyün;
- funksional narahatlıq
yaranarsa, müayinəni gecikdirmək olmaz.
Xüsusilə yüksək riskli hemangiomalarda aylarla gözləmək müalicə üçün uyğun vaxtın ötürülməsinə səbəb ola bilər.
Doğum ləkəsi üçün nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
Doğum ləkəsi ilk dəfə müşahidə edildikdə onun hansı növə aid olduğunu müəyyən etmək faydalıdır.
Bu, ləkənin öz-özünə keçmə ehtimalını və əlavə müalicəyə ehtiyac olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edir.
Xüsusilə aşağıdakı hallarda dermatoloqa və ya pediatra müraciət edilməlidir:
- Körpədə qırmızı ləkə sürətlə böyüyürsə.
- Ləkə gözə, ağıza və ya buruna yaxın yerləşirsə.
- Üzərində yara və ya qanama yaranırsa.
- Böyük anadangəlmə piqmentli xal mövcuddursa.
- Qəhvəyi ləkələrin sayı çoxdursa.
- Ləkənin rəngində və səthində qeyri-adi dəyişikliklər varsa.
- Doğum ləkəsi gözləniləndən fərqli inkişaf edirsə.
- Ləkənin damar, yoxsa piqment mənşəli olduğu məlum deyilsə.
Doğum ləkəsinin növü dermatoloji müayinə zamanı qiymətləndirilərək müşahidə, əlavə diaqnostika və ya müalicə ehtiyacı müəyyən edilə bilər.
Xüsusilə körpələrdə göz, tənəffüs yolları və digər həssas nahiyələrə təsir göstərə bilən ləkələrdə pediatrik mütəxəssislərin də iştirakı lazım ola bilər.
Doğum ləkələrinin böyük hissəsi sağlamlıq üçün təhlükə yaratmır. Lakin ləkənin öz-özünə keçəcəyini düşünərək bütün hallarda uzun müddət gözləmək düzgün deyil. Əsas məqsəd ləkənin növünü vaxtında müəyyənləşdirmək, təbii solma ehtimalını qiymətləndirmək və yalnız ehtiyac olduqda uyğun müalicəyə başlamaqdır.
Doğum ləkəsinin öz-özünə keçməsi haqqında tez-tez verilən suallar
Doğum ləkəsi öz-özünə keçirmi?
Bəzi doğum ləkələri uşağın böyüməsi ilə öz-özünə solur. Nevus simplex, anadangəlmə dermal melanositoz və infantil hemangiomaların böyük hissəsində zamanla geriləmə müşahidə oluna bilər. Port-wine ləkələri, café-au-lait ləkələri və anadangəlmə melanositar xalların əksəriyyəti isə qalıcıdır.
Qırmızı doğum ləkəsi neçə yaşda keçir?
Qırmızı ləkənin keçmə müddəti onun növündən asılıdır. Üzdəki nevus simplex adətən 1–3 yaşa qədər solur. İnfantil hemangiomalar isə ilk aylarda böyüyə, daha sonra bir neçə il ərzində tədricən kiçilə bilər. Port-wine ləkələri adətən öz-özünə keçmir.
Göy doğum ləkəsi neçə yaşda yox olur?
Bel və sağrı nahiyəsində yerləşən tipik anadangəlmə dermal melanositoz çox vaxt 3–5 yaşa qədər tədricən solur. Lakin bəzi uşaqlarda ləkə daha uzun müddət qala bilər. Qeyri-adi yerləşən və ya dəyişən göyümtül ləkələr dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Qəhvəyi doğum ləkələri zamanla solurmu?
Café-au-lait ləkələri adətən qalıcıdır. Bəzi hallarda rəngi dəyişsə də, tamamilə yox olmaya bilər. Anadangəlmə melanositar xalların da böyük hissəsi ömür boyu qalır. Buna görə bütün qəhvəyi doğum ləkələrinin yaş artdıqca keçəcəyini gözləmək düzgün deyil.
Hemangioma öz-özünə kiçilirsə, müalicə lazımdırmı?
Kiçik və problem yaratmayan bəzi infantil hemangiomalarda yalnız müşahidə kifayət edə bilər. Lakin göz, burun, ağız və digər həssas nahiyələrdə yerləşən, sürətlə böyüyən və ya yara əmələ gətirən hemangiomalarda erkən müalicə lazım ola bilər. Qərar hemangiomanın xüsusiyyətlərinə əsasən verilir.
Doğum ləkəsi keçmirsə, lazerlə götürmək olarmı?
Bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində, xüsusilə port-wine ləkələrində uyğun lazer prosedurları rəngin açılmasına kömək edə bilər. Müəyyən piqmentli ləkələrdə də lazer nəzərdən keçirilə bilər. Lakin bütün doğum ləkələri lazerə uyğun deyil və tam yox olma hər zaman mümkün olmur.
Doğum ləkəsi neçə yaşa qədər keçməsə, həkimə müraciət etmək lazımdır?
Bütün doğum ləkələri üçün eyni yaş həddi yoxdur. Bəzi ləkələr ilk illərdə solur, digərləri isə təbii olaraq qalıcıdır. Ləkənin növü məlum deyilsə, ilkin dermatoloji qiymətləndirmə erkən aparılmalıdır. Xüsusilə sürətlə böyüyən hemangioma, böyük anadangəlmə xal və ya funksional problem yaradan ləkələrdə müəyyən yaşa qədər gözləmək düzgün deyil.