Dəridə görünən qəhvəyi, qırmızı, qara və ya göyümtül ləkələr bəzən bir-biri ilə qarışdırılır. Xüsusilə körpənin dərisində doğuş zamanı mövcud olan piqmentli törəmənin doğum ləkəsi, yoxsa xal olduğunu müəyyən etmək valideynlər üçün çətin ola bilər.
Doğum ləkəsi ilə xal arasında əsas fərq onların yaranma vaxtı, hüceyrə quruluşu və inkişaf xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Doğum ləkəsi dəridə doğuş zamanı mövcud olan və ya doğuşdan qısa müddət sonra meydana çıxan müxtəlif dəri dəyişikliklərini əhatə edən ümumi anlayışdır. Xal isə adətən melanosit mənşəli hüceyrələrin toplanması və çoxalması nəticəsində yaranan melanositar nevusdur.
Lakin bu iki anlayış bir-birindən tamamilə ayrı deyil. Əgər melanositar xal doğuş zamanı mövcuddursa və ya erkən körpəlik dövründə görünürsə, o, həm də doğum ləkəsi hesab edilə bilər. Bunun əksinə olaraq, uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə sonradan yaranan xallar adətən qazanılmış melanositar nevuslar adlandırılır.
Bütün doğum ləkələri xal olmadığı kimi, bütün xallar da doğum ləkəsi deyil.
Bu fərqi bilmək vacibdir, çünki bəzi doğum ləkələri uşağın böyüməsi ilə öz-özünə solur, xalların əksəriyyəti isə uzun müddət dəridə qalır. Həmçinin onların müayinə və müalicə üsulları da fərqlənə bilər.
Doğum ləkəsi və xal arasında əsas fərqlər hansılardır?
Doğum ləkəsi ilə xalın görünüşündə oxşarlıqlar olsa da, onların hamısı eyni hüceyrə və toxumalardan yaranmır.
Əsas fərqləri aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək olar:
| Xüsusiyyət | Doğum ləkəsi | Xal |
|---|---|---|
| Yaranma vaxtı | Doğuş zamanı və ya qısa müddət sonra | Doğuşdan mövcud ola və ya sonradan yarana bilər |
| Mənşəyi | Damar, piqment və digər dəri strukturları | Adətən melanosit mənşəli hüceyrələr |
| Rəngi | Çəhrayı, qırmızı, qəhvəyi, qara, göy və boz | Çox vaxt qəhvəyi, qara və ya dəri rəngində |
| Görünüşü | Yastı, qabarıq və ya geniş sahəli ola bilər | Yastı və ya qabarıq ola bilər |
| Öz-özünə keçməsi | Növündən asılı olaraq mümkündür | Əksəriyyəti uzun müddət qalır |
| Əsas risklər | Növünə görə funksional və ya digər tibbi risklər | Şübhəli dəyişikliklərdə melanoma ehtimalı |
| Müalicəsi | Müşahidə, dərman, lazer və ya cərrahiyyə | Müşahidə və lazım olduqda cərrahi çıxarılma |
Bu fərqlər ümumi istiqamət verir. Təkcə rəngə və ya görünüşə əsasən dəqiq diaqnoz qoymaq olmaz.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin təsnifatı haqqında məlumatında da doğuş zamanı mövcud olan melanositar xalın doğum ləkəsinin bir növü olduğu izah edilir.
Doğum ləkəsi nədir və necə yaranır?
Doğum ləkəsi dəridə doğuş zamanı mövcud olan və ya həyatın ilk həftələrində görünən rəng və struktur dəyişikliyidir.
Bu ləkələr dəridəki damarların, piqment hüceyrələrinin və bəzi digər toxumaların inkişaf xüsusiyyətləri ilə əlaqəli ola bilər.
Doğum ləkəsinin ölçüsü kiçik nöqtədən geniş dəri sahəsinə qədər dəyişə bilər.
Onlar bəzən dəridən seçilməyən yastı ləkə, bəzən isə dəri səthindən qabarıq törəmə şəklində görünür.
Doğum ləkələri əsasən damar və piqment mənşəli olmaqla iki böyük qrupa bölünür.
Damar mənşəli doğum ləkələri
Damar mənşəli doğum ləkələri qan damarlarının quruluşu və ya damar hüceyrələrinin inkişaf xüsusiyyətləri ilə əlaqəli olur.
Bu ləkələr çox vaxt çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə görünür.
Onlara aşağıdakılar daxildir:
- Nevus simplex: Adətən alın, göz qapağı və boyunda görünən, çox vaxt zamanla solan çəhrayı ləkə.
- İnfantil hemangioma: Həyatın ilk həftələrində meydana çıxıb ilk aylarda böyüyə bilən xoşxassəli damar törəməsi.
- Port-wine stain: Doğuş zamanı mövcud olan, adətən qalıcı qırmızı və ya bənövşəyi kapilyar malformasiya.
Bu ləkələrin hər birinin inkişaf xüsusiyyətləri fərqlidir.
Məsələn, nevus simplex çox vaxt müdaxiləsiz solur. İnfantil hemangioma əvvəl böyüyüb sonradan kiçilə bilər. Port-wine ləkəsi isə adətən qalıcıdır.
Piqment mənşəli doğum ləkələri
Piqment mənşəli doğum ləkələri melanin piqmenti və ya melanosit hüceyrələrinin yerləşməsi ilə əlaqəlidir.
Onlar çox vaxt qəhvəyi, qara, boz və ya göyümtül rəngdə görünür.
Əsas nümunələr:
- Café-au-lait ləkəsi: Açıq və ya orta qəhvəyi, adətən yastı piqmentli sahə.
- Anadangəlmə melanositar nevus: Doğuş zamanı mövcud olan melanosit mənşəli xal.
- Anadangəlmə dermal melanositoz: Əsasən bel və sağrı nahiyəsində görünən göy-boz piqmentli ləkə.
Bu ləkələrin bir hissəsi qalıcı olduğu halda, müəyyən növləri uşaqlıq dövründə sola bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının doğum ləkələrinin yaranma səbəbləri haqqında izahına görə, onların bir hissəsi damarların inkişaf xüsusiyyətləri, digərləri isə dərinin piqment hüceyrələri ilə əlaqəli yaranır.
Xal nədir və doğum ləkəsindən nə ilə fərqlənir?
Xalın tibbi adlarından biri melanositar nevusdur.
Melanositar nevus dəridə melanosit mənşəli hüceyrələrin müəyyən nahiyədə toplanması və çoxalması nəticəsində yaranan, adətən xoşxassəli dəri törəməsidir.
Xallar:
- açıq qəhvəyi;
- tünd qəhvəyi;
- qara;
- dəri rəngində;
- bəzən çəhrayı
ola bilər.
Bəzi xallar yastı, digərləri qabarıq görünür. Bəzi xalların səthindən tük də çıxa bilər.
Xalların əsas xüsusiyyəti onların hər zaman doğuş zamanı mövcud olmamasıdır.
Anadangəlmə xallar
Anadangəlmə melanositar nevuslar doğuş zamanı mövcud olan və ya erkən körpəlikdə görünən xallardır.
Bu xalların ölçüsü müxtəlif olur.
Bəziləri kiçik və dairəvi, digərləri isə geniş sahəni əhatə edən piqmentli törəmə şəklində görünür.
Uşaq böyüdükcə anadangəlmə xal da çox vaxt bədənin böyüməsinə uyğun şəkildə genişlənir.
Bəzi anadangəlmə xallar tədricən qabarıqlaşa, üzərində tük əmələ gələ və ya rəngini dəyişə bilər.
DermNet-in anadangəlmə melanositar nevuslar haqqında tibbi məlumatında bu törəmələrin çox vaxt uşaqla birlikdə böyüdüyü və ölçülərinə görə fərqli risk qruplarına ayrıldığı qeyd edilir.
Sonradan yaranan xallar
Qazanılmış melanositar nevuslar doğuşdan sonra, daha çox uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə yaranır.
Onların inkişafında genetik meyllilik, yaş və günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri rol oynaya bilər.
Bu xallar doğum ləkəsi hesab olunmur, çünki dəridə sonradan meydana çıxırlar.
Bəzi insanlarda yetkin yaşda da yeni piqmentli törəmələr yarana bilər. Lakin xüsusilə 30 yaşdan sonra yaranan yeni və qeyri-adi görünüşlü xalların dermatoloq tərəfindən yoxlanılması məqsədəuyğundur.
Xalların əksəriyyəti xoşxassəli olsa da, yeni yaranan və ya əvvəlki görünüşünü dəyişən törəmələri avtomatik olaraq təhlükəsiz hesab etmək olmaz.
Anadangəlmə xal doğum ləkəsi sayılırmı?
Bəli. Bu iki anlayış arasındakı əsas oxşarlıq anadangəlmə melanositar nevuslarla bağlıdır.
Məsələn, körpə doğulanda kürəyində qəhvəyi, oval formalı melanositar nevus varsa, həmin törəmə həm anadangəlmə xal, həm də piqment mənşəli doğum ləkəsidir.
Lakin körpənin alnında çəhrayı nevus simplex varsa, bu da doğum ləkəsidir, amma adi melanositar xal deyil.
Eyni şəkildə, yeniyetməlik dövründə qolda yeni qəhvəyi nevus yaranırsa, bu, xal ola bilər, lakin doğum ləkəsi hesab edilmir.
Buna görə doğum ləkəsi daha geniş anlayışdır, melanositar xal isə dəri törəməsinin konkret növüdür.
Gündəlik danışıqda müxtəlif qəhvəyi və qabarıq dəri törəmələrinin hamısına xal deyilməsi bu anlayışların qarışdırılmasına səbəb ola bilər.
Tibbi baxımdan isə onların hüceyrə quruluşunun müəyyən edilməsi vacibdir.
Doğum ləkəsi ilə xalı rənginə görə fərqləndirmək mümkündürmü?
Rəng doğum ləkəsinin və ya xalın növü haqqında müəyyən məlumat verə bilər.
Lakin yalnız rəng əsasında dəqiq diaqnoz qoymaq mümkün deyil.
Çünki bəzi doğum ləkələri və xallar eyni rəngdə görünə bilər.
Qırmızı və çəhrayı ləkələr
Körpənin dərisində qırmızı və ya çəhrayı ləkə varsa, damar mənşəli doğum ləkəsi ehtimalı nəzərə alınır.
Məsələn, nevus simplex və infantil hemangioma bu rənglərdə görünə bilər.
Nevus simplex adətən yastı olur, infantil hemangioma isə böyüdükcə qabarıqlaşa bilər.
Lakin bəzi melanositar nevuslar da çəhrayı və ya dəri rəngində görünə bilir.
Buna görə qırmızı rəng hər zaman damar mənşəli doğum ləkəsi olduğunu sübut etmir.
Qəhvəyi və qara ləkələr
Qəhvəyi və qara rəngli törəmələrdə melanin piqmenti və melanosit mənşəli hüceyrələrlə əlaqəli dəyişikliklər nəzərə alınır.
Məsələn, café-au-lait ləkəsi ilə melanositar xal bəzən oxşar görünə bilər.
Lakin café-au-lait ləkəsi adətən hamar və yastı piqment sahəsidir.
Melanositar xal isə yastı və ya qabarıq ola, müəyyən hüceyrə quruluşu ilə fərqlənə bilər.
Bu iki dəyişiklik hər zaman adi gözlə asanlıqla seçilmir.
Göy və boz ləkələr
Yenidoğulmuşun belində və ya sağrı nahiyəsində görünən göy-boz ləkə çox vaxt anadangəlmə dermal melanositozla əlaqəli olur.
Bu ləkələr bəzən göyərməyə bənzəyir.
Lakin melanositar nevusların bəzi növləri də göyümtül rəngdə ola bilər.
Məsələn, göy nevus adlanan melanositar törəmə dəri daxilində piqmentin daha dərin yerləşməsi səbəbindən göy görünə bilər.
Bu səbəbdən göy rəngli bütün törəmələri eyni doğum ləkəsi növü hesab etmək düzgün deyil.
Doğum ləkəsi və xal zamanla necə dəyişir?
Doğum ləkəsi ilə xalın fərqləndirilməsində onların zamanla necə inkişaf etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bəzi dəri dəyişiklikləri doğuşdan sonra sürətlə böyüyür və daha sonra geriləyir.
Digərləri isə uşağın böyüməsi ilə mütənasib dəyişir və uzun müddət qalır.
Doğum ləkəsinin solması
Bəzi doğum ləkələrinin təbii inkişafında rəngin tədricən azalması müşahidə olunur.
Məsələn:
- Üzdəki nevus simplex çox vaxt 1–3 yaşa qədər solur.
- Anadangəlmə dermal melanositoz bir çox uşaqda 3–5 yaşa qədər zəifləyir.
- İnfantil hemangioma əvvəl böyüyə, daha sonra illər ərzində kiçilə bilər.
Lakin bütün doğum ləkələri öz-özünə keçmir.
Port-wine ləkələri və café-au-lait ləkələri adətən qalıcıdır.
NHS-in doğum ləkələrinin növləri və solma müddətləri haqqında məlumatında da müxtəlif ləkələrin fərqli inkişaf xüsusiyyətləri olduğu göstərilir.
Xalın yaşla dəyişməsi
Melanositar xalların əksəriyyəti uzun müddət dəridə qalır.
Uşaqlıq dövründə xalın bədənin böyüməsinə uyğun böyüməsi mümkündür.
Bəzi xallar yeniyetməlik dövründə daha tünd və ya qabarıq görünə bilər.
Yaş artdıqca isə müəyyən xalların rəngi açıla və görünüşü dəyişə bilər.
Lakin yetkin yaşda xalın sürətlə böyüməsi, rənginin qeyri-bərabər dəyişməsi və ya səbəbsiz qanaması normal yaş dəyişikliyi hesab edilməməlidir.
Bu əlamətlər melanoma daxil olmaqla müxtəlif dəri xəstəliklərinin qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Doğum ləkəsi, yoxsa xal daha təhlükəlidir?
Doğum ləkəsi ilə xal arasında hansının daha təhlükəli olduğunu ümumi şəkildə söyləmək düzgün deyil.
Hər iki qrupda təhlükəsiz və əlavə tibbi qiymətləndirmə tələb edən vəziyyətlər mövcuddur.
Risk ləkənin və ya törəmənin dəqiq növündən asılıdır.
Doğum ləkələrində hansı risklər ola bilər?
Doğum ləkələrinin əksəriyyəti xoşxassəlidir.
Lakin bəzi növlər xüsusi diqqət tələb edir.
Məsələn:
- Göz qapağında sürətlə böyüyən infantil hemangioma görmə inkişafına təsir göstərə bilər.
- Dodaq və ağız ətrafındakı hemangioma qidalanmada çətinlik yarada bilər.
- Alın və yuxarı göz qapağındakı müəyyən port-wine ləkələri nadir hallarda Sturge-Weber sindromu ilə əlaqəli ola bilər.
- Altı və daha çox café-au-lait ləkəsi bəzi genetik vəziyyətlərin qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Amerika Pediatriya Akademiyasının infantil hemangiomaların klinik idarə olunması üzrə təlimatında yüksək riskli hemangiomaların mümkün qədər erkən, ideal olaraq həyatın ilk ayı ərzində mütəxəssisə yönləndirilməsi tövsiyə edilir.
Bu səbəbdən bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində sadəcə öz-özünə keçməsini gözləmək düzgün olmaya bilər.
Xallarda hansı risklər var?
Melanositar xalların böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir.
Lakin bəzi hallarda melanoma adlı bədxassəli dəri törəməsi mövcud xalın daxilində və ya əvvəllər xal olmayan dəridə yarana bilər.
Xüsusilə:
- çoxsaylı atipik nevuslar;
- ailədə melanoma tarixçəsi;
- əvvəllər melanoma diaqnozu;
- böyük və nəhəng anadangəlmə melanositar nevuslar
risk qiymətləndirilməsində nəzərə alınır.
Böyük və nəhəng anadangəlmə nevuslarda melanoma riski kiçik nevuslarla müqayisədə daha yüksək ola bilər.
Lakin böyük anadangəlmə xalın olması uşağın mütləq melanoma keçirəcəyi demək deyil.
Belə törəmələrdə fərdi dermatoloji izləmə planı vacibdir.
Xalın təhlükəli olduğunu hansı dəyişikliklər göstərə bilər?
Melanositar xallarda melanoma ehtimalını düşündürən xüsusiyyətləri qiymətləndirmək üçün ABCDE qaydasından istifadə olunur.
Bu qayda aşağıdakı meyarları əhatə edir:
- A, Asimmetriya: Xalın bir yarısı digər yarısından fərqlənir.
- B, Sərhəd: Xalın kənarları qeyri-müntəzəm və ya aydın olmayan formadadır.
- C, Rəng: Xalın daxilində qeyri-bərabər rəng çalarları görünür.
- D, Diametr: Diametr 6 mm-dən böyük ola bilər, lakin melanoma daha kiçik də ola bilər.
- E, Dəyişmə: Xalın ölçüsü, rəngi, forması və ya səthi zamanla dəyişir.
Bundan əlavə, səbəbsiz qanama, davamlı qaşınma və digər xallardan fərqli görünüş də dermatoloji qiymətləndirmə tələb edir.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının melanomanın ABCDE əlamətləri haqqında tövsiyələrində yeni yaranan, dəyişən və digər dəri törəmələrindən fərqli görünən xallara diqqət yetirilməsi vurğulanır.
Lakin ABCDE qaydasının bütün əlamətlərinin olmaması melanoma ehtimalını tam istisna etmir.
Xüsusilə uşaqlarda şübhəli törəmələr bəzən klassik əlamətlərdən fərqli görünə bilər. Buna görə qeyri-adi və sürətlə dəyişən piqmentli törəmələr ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Doğum ləkəsi ilə xal necə müayinə olunur?
Doğum ləkəsinin və ya xalın növünü müəyyən etmək üçün dermatoloji müayinə aparılır.
Həkim əvvəlcə dəri dəyişikliyinin nə vaxt yarandığını, necə inkişaf etdiyini və hansı əlavə əlamətlərlə müşayiət olunduğunu qiymətləndirir.
Məsələn, doğuş zamanı mövcud olan çəhrayı ləkə ilə yeniyetməlik dövründə yaranmış qəhvəyi qabarıq törəmənin diaqnostik yanaşması eyni deyil.
Müayinə zamanı:
- yaranma vaxtı;
- rəng və forma;
- sərhədlər;
- səthin xüsusiyyətləri;
- böyümə sürəti;
- yerləşdiyi nahiyə;
- başqa sağlamlıq problemləri
nəzərə alınır.
Dermatoskopiya
Dermatoskopiya dəri törəmələrinin xüsusi böyüdücü və işıqlandırıcı cihazla qiymətləndirilməsidir.
Bu üsul xüsusilə piqmentli xallarda və bəzi doğum ləkələrində dəri strukturlarını daha ətraflı görməyə kömək edir.
Dermatoskopiya adi nevusların, atipik piqmentli törəmələrin və bəzi digər dəri dəyişikliklərinin fərqləndirilməsində faydalıdır.
Lakin melanoma şübhəsi olduqda histopatoloji müayinə tələb oluna bilər.
Ultrasəs və digər müayinələr
Bəzi damar mənşəli doğum ləkələrində ultrasəs müayinəsi istifadə edilə bilər.
Bu, xüsusilə dərin hemangiomalarda və ya damar törəməsinin növü aydın olmadıqda faydalıdır.
Müəyyən geniş və qeyri-adi yerləşən damar ləkələrində əlavə görüntüləmə və ya ixtisas müayinələri də lazım ola bilər.
Bütün doğum ləkələri üçün ultrasəs və ya MRT tələb olunmur.
Ləkənin və ya xalın növü dermatoloji müayinə zamanı qiymətləndirildikdən sonra əlavə diaqnostikaya ehtiyac müəyyən edilə bilər.
Doğum ləkəsi və xalın müalicəsi eynidirmi?
Doğum ləkəsi ilə xalın müalicəsi onların fərqli bioloji xüsusiyyətlərinə görə eyni deyil.
Bəzi doğum ləkələri müalicəsiz solduğu halda, müəyyən damar törəmələrində dərman və lazer, melanositar xallarda isə lazım olduqda cərrahi çıxarılma nəzərdən keçirilir.
Doğum ləkəsinin müalicəsi
Doğum ləkələrində müalicə üsulu onun növündən asılıdır.
Məsələn:
- Tipik nevus simplex çox vaxt müşahidə edilir.
- Yüksək riskli infantil hemangiomalarda propranolol kimi dərmanlar lazım ola bilər.
- Port-wine ləkələrində uyğun damar lazerləri istifadə oluna bilər.
- Bəzi böyük və mürəkkəb damar törəmələrində ixtisaslaşmış müalicə tələb oluna bilər.
Hər qırmızı doğum ləkəsində lazer müalicəsi aparılması vacib deyil.
Bəzi hemangiomalar öz-özünə kiçildiyindən yalnız müşahidə uyğun ola bilər.
Lakin funksional risk yaradan hemangiomalarda müalicənin gecikdirilməməsi vacibdir.
Xalın götürülməsi
Xalların əksəriyyəti xüsusi müalicə tələb etmir.
Lakin xal şübhəli görünürsə, davamlı travmaya məruz qalırsa və ya estetik narahatlıq yaradırsa, çıxarılması nəzərdən keçirilə bilər.
Melanositar xalların götürülməsi zamanı cərrahi üsullar mühüm yer tutur.
Xüsusilə melanoma şübhəsi olduqda toxumanın histopatoloji müayinə üçün uyğun şəkildə götürülməsi vacibdir.
Şübhəli melanositar xalı lazerlə məhv etmək düzgün deyil, çünki bu zaman diaqnostika üçün lazım olan toxuma qorunmaya bilər.
Beləliklə, doğum ləkəsi ilə xalın müalicəsində əsas fərq prosedurun adında deyil, törəmənin hansı hüceyrə və toxumalardan yarandığında və hansı tibbi riskləri daşıdığındadır.
Doğum ləkəsini və xalı evdə fərqləndirmək olarmı?
Bəzi görünüş xüsusiyyətləri ilkin fərqləndirməyə kömək edə bilər.
Məsələn, körpənin boynunda doğuşdan mövcud olan çəhrayı ləkə nevus simplex ola bilər.
Yeniyetmənin qolunda sonradan yaranmış kiçik qəhvəyi törəmə isə qazanılmış melanositar nevus ola bilər.
Lakin yalnız bu xüsusiyyətlərə əsasən dəqiq diaqnoz qoymaq mümkün deyil.
Xüsusilə:
- qəhvəyi doğum ləkələri və yastı xallar;
- göy dermal melanositoz və göy nevuslar;
- bəzi damar törəmələri və çəhrayı nevuslar
bir-birinə oxşar görünə bilər.
Bu səbəbdən internetdəki şəkillərlə müqayisə aparmaq diaqnozu təsdiqləmək üçün kifayət deyil.
Valideynlər və böyüklər dəri dəyişikliklərinin şəklini müəyyən aralıqlarla çəkərək ölçü və rəng fərqlərini izləyə bilərlər.
Lakin yeni, sürətlə böyüyən və ya qeyri-adi görünən törəmənin müayinəsi fotoşəkil müqayisəsinə görə gecikdirilməməlidir.
Doğum ləkəsi və xal üçün nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
Doğum ləkələri və xalların əksəriyyəti xoşxassəli olsa da, bəzi hallarda tibbi qiymətləndirmə vacibdir.
Xüsusilə aşağıdakı əlamətlərə diqqət edilməlidir:
- Dəri törəməsi sürətlə böyüyürsə.
- Xalın rəngi və forması qeyri-adi şəkildə dəyişirsə.
- Səbəbsiz qanama və ya sağalmayan yara yaranırsa.
- Körpədə hemangioma göz, burun və ya ağız yaxınlığında yerləşirsə.
- Doğum ləkəsi görməyə, qidalanmaya və ya tənəffüsə təsir edirsə.
- Alın və göz qapağında geniş port-wine ləkəsi varsa.
- Uşaqda altı və daha çox café-au-lait ləkəsi müşahidə edilirsə.
- Böyük anadangəlmə melanositar nevus mövcuddursa.
- Yeni yaranan piqmentli törəmə digər xallardan nəzərəçarpan dərəcədə fərqlənirsə.
Xüsusilə nəfəsalmada çətinlik, qıcolma və ya dayanmayan güclü qanama olduqda təcili tibbi yardım lazımdır.
Digər hallarda müayinə vaxtı dəri dəyişikliyinin növünə və risklərinə əsasən müəyyən edilir.
Vəfa Clinic-də dəri törəmələrinin və piqmentasiya dəyişikliklərinin qiymətləndirilməsi dermatologiya xidmətləri çərçivəsində aparılır. Doğum ləkəsi və ya xalın xüsusiyyətləri müəyyən edildikdən sonra müvafiq müşahidə, əlavə müayinə və ya müalicə istiqaməti seçilə bilər.
Körpələrdə yüksək riskli damar törəmələri və müəyyən anadangəlmə ləkələr zamanı isə pediatr, uşaq dermatoloqu və digər ixtisaslı mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə ehtiyac yarana bilər.
Əsas məqsəd dəridəki hər ləkəni aradan qaldırmaq deyil, onun hansı növə aid olduğunu müəyyən etmək və tibbi baxımdan əhəmiyyətli dəyişiklikləri vaxtında aşkar etməkdir.
Doğum ləkəsi ilə xalın fərqi haqqında tez-tez verilən suallar
Doğum ləkəsi ilə xal eyni şeydirmi?
Xeyr, tamamilə eyni anlayış deyil. Doğum ləkəsi doğuş zamanı və ya qısa müddət sonra görünən müxtəlif damar və piqment mənşəli dəri dəyişikliklərini əhatə edir. Xal isə adətən melanosit mənşəli hüceyrələrin toplanması nəticəsində yaranan melanositar nevusdur. Anadangəlmə melanositar xal doğum ləkəsinin bir növüdür.
Körpədə doğulan gündən olan qəhvəyi ləkə xaldırmı?
Körpədə doğuş zamanı mövcud olan qəhvəyi ləkə anadangəlmə melanositar nevus ola bilər. Lakin café-au-lait kimi başqa piqmentli doğum ləkələri də qəhvəyi görünür. Onları yalnız rənginə əsasən fərqləndirmək düzgün deyil. Dəqiq növ dermatoloji müayinə zamanı müəyyən edilməlidir.
Doğum ləkəsi sonradan xala çevrilə bilərmi?
Doğum ləkələrinin hamısı zamanla xala çevrilmir. Damar mənşəli nevus simplex və port-wine ləkələri melanositar xala çevrilən törəmələr deyil. Anadangəlmə melanositar nevus isə əvvəldən xal hesab olunur və uşaq böyüdükcə onun rəngi, ölçüsü və səthi dəyişə bilər.
Doğum ləkəsi öz-özünə keçir, bəs xal?
Bəzi doğum ləkələri öz-özünə solur. Məsələn, nevus simplex və anadangəlmə dermal melanositoz çox vaxt uşaqlıq dövründə azalır. İnfantil hemangiomalar da illər ərzində kiçilə bilər. Melanositar xalların əksəriyyəti isə uzun müddət qalır, baxmayaraq ki, bəzi xallar zamanla rəngini itirə və ya daha az görünə bilər.
Doğum ləkəsi və xaldan hansı xərçəngə çevrilə bilər?
Melanositar xallarda, xüsusilə müəyyən risk faktorları mövcud olduqda, melanoma yarana bilər. Lakin xalların böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir. Damar mənşəli doğum ləkələri isə melanositar xal olmadığından eyni melanoma riski ilə qiymətləndirilmir. Doğum ləkəsinin konkret növü tibbi risklərin müəyyənləşdirilməsində vacibdir.
Doğum ləkəsi ilə xalın müalicəsi fərqlidirmi?
Bəli. Bəzi doğum ləkələri yalnız müşahidə edilir, müəyyən hemangiomalarda dərman müalicəsi, port-wine ləkələrində isə damar lazerləri istifadə oluna bilər. Melanositar xalların əksəriyyəti müalicə tələb etmir. Şübhəli və ya çıxarılması lazım olan xallarda isə cərrahi üsullar və zəruri hallarda histopatoloji müayinə ön plana çıxır.
Doğum ləkəsi və ya xal üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?
Hər iki halda ilkin qiymətləndirmə dermatoloq tərəfindən aparıla bilər. Körpələrdə müəyyən doğum ləkələri üçün pediatr və uşaq dermatoloqunun müayinəsi vacib ola bilər. Ləkə göz və ya sinir sistemi ilə əlaqəli risk yaradırsa, oftalmoloq və ya digər ixtisaslı mütəxəssislərin qiymətləndirməsi də lazım gələ bilər.
